پس از حدس و گمانه‏ها و پیشنهادات گوناگون بر سر تعیین حداقل دستمزد کارگران در سال ۱۳۸۹، سرانجام روز شنبه ۲۲ اسفند، «شورای عالی کار» این مبلغ را ۳۰۳هزار و ۴۸تومان اعلام کرد.

این پرسش را که رقم تعیین شده تا چه میزان منطبق با نیازها و انتظارات کارگران خواهد بود و احیاناً چه تبعات سیاسی- اجتماعی‏ای با خود همراه خواهد داشت را با آقای اسدالله صادقی، دبیر سابق سندیکای فلزکار- مکانیک ایران که اینک در کشور نروژ به فعالیت سندیکایی می‏پردازند، در میان گذاشتم.

آقای صادقی معتقد است که رقم تعیین شده به هیچ‏وجه تکاپوی احتیاجات کارگران در سال آتی را نخواهد داد:

البته این قابل پیش‏بینی بود. چون روال تعیین حداقل دست‏مزد کارگران در چند سال گذشته همیشه همین‏طور‏ بوده است. همیشه نتیجه‏ی کار این بوده که مبلغ بسیار ناچیزی را که بسیار پایین‏تر از نرخ واقعی تورم است، به عنوان حداقل دست‏مزد کارگران تعیین می‏کنند. در حالی‏که حداقل‏ دست‏مزد باید بر مبنای تورم و سبد نیاز خانوار تعیین شود.

طبق آخرین برآوردها و آمارهایی که از سوی منابع مستقل و صاحب‏نظران اقتصادی منتشر شده است، هزینه‏ی زندگی یک خانوار چهارنفره‏ی شهری در ایران بالغ بر ۹۴۰هزار تومان است.

مساله‏ی دیگر این است که نمی‏دانم این ایده از کجا آمده که کارگر نباید بالاتر از خط فقر زندگی کند و این خط فقر شده نهایت. اما حتی این نهایت هم که نهایت نامشروع و غیرقابل قبولی است را به کارگر پرداخت نمی‏کنند و یک سوم آن را به عنوان حداقل دست‏مزد تعیین می‏کنند.

آقای صادقی، ترکیبی که در شورای عالی کار این تصمیم را می‏گیرد، چگونه تشکیل می‏شود؟

در شورای عالی کار که تصمیم‏گیرنده است، نماینده‏ی کارفرما، دولت و کارگران به تناسب و به طور مساوی حضور دارند. ولی خود نماینده‏ی دولت در این شورا از کارفرما، کارفرماتر است و سخت‏گیری بیشتری می‏کند. سه نماینده‏ی کارگران حاضر در شورا هم متاسفانه از تشکل‏های کارگری حکومتی فرستاده می‏شوند.

منظورتان از حکومتی بودن این تشکل‏ها چیست؟

هر سال مخالفت‏های متفاوتی از جانب تشکل‏های کارگری مستقل مانند سندیکای شرکت واحد، نیشکر هفت‏تپه و… صورت می‏گیرد که البته رهبران آن‏ها بیشتر در زندان هستند. نماینده‏های تشکل‏های مستقل در شورای عالی کار راه ندارند.

از سوی دیگر، خانه‏ی کارگر جمهوری اسلامی را نیز که به خصوص در دوره‏ی احمدی‏نژاد نسبت به سیاست‏های اقتصادی دولت ایشان انتقاد دارد، عملاً کنار گذاشته‏اند و بیشتر کسانی که ۱۰۰درصد گوش به فرمان خودشان هستند را به عنوان نماینده‏ی کارگران به شورای کار برده‏اند که هرچه تصویب شود، آن‏ها تسلیم‏اند.

از سوی شورای عالی کار گفته شده که این اضافه‏ دست‏مزد، ۳/۳درصد از نرخ تورم اعلام شده هم بیشتر است.

از یک سو، بانک مرکزی ایران تورم را بین ۱۱ تا ۱۲درصد اعلام کرده که مطلعین امور اقتصادی به حالت تمسخر با آن برخورد کردند. از طرف دیگر، در مجلس پیش‏بینی شده که در اثر اجرای طرح هدف‏مند کردن یارانه‏ها، تورم ۴۰درصد افزایش پیدا می‏کند.

یعنی حداقل‏ دست‏مزد تعیین شده حتی اگر مبنا را همین ۱۱درصد هم درنظر گرفته باشد، باز تورم ۴۰درصدی را که به آن اضافه می‏شود، در خود ندارد و آن را نادیده گرفته است.

در حالی که این حداقل‏ دست‏مزد برای سال آینده است. سالی که میزان تورم را ۵۲درصد و حتی برخی منابع حکومتی تا ۶۰درصد پیش‏بینی کرده‏اند.

اگر قرار باشد طرح هدف‏مند کردن یارانه‏ها و تورم ۴۰درصدی عملی شود که بر اساس صحبت‏هایی که می‏شود، قریب به یقین است، مزد کارگران بیش از چهاربار به زیر خط فقر می‏رود.

با این اوصاف، بر اساس تجربیات شما در مبارزات کارگری، پیش و پس از انقلاب و آن‏چه مجموعاً امروز در جامعه‏ی کارگری غرب شاهدش هستید، چه افقی پیش روی کارگران ایران قرار دارد؟ یا کارگران چه باید بکنند؟

دو مساله‏ در این میان خیلی مهم است؛ یکی این که نماینده‏های واقعی کارگران در تشکل‏هایی مانند شورای عالی کار نیستند که از منافع کارگران دفاع کنند.

دوم این که در اثر سیاست‏های دولت آقای احمدی‏نژاد، اقتصاد کشور و به خصوص اقتصاد تولیدی، به طور کلی نابود شده است و تمام تولید ما با ظرفیت ۳۰-۴۰درصد کار می‏کند. در حال حاضر ما با انبوه بیکاران مواجه هستیم. حدود ۸۷درصد این بیکاران نیز جوانان تحصیل‏کرده‏ای هستند که مدرک دیپلم و بالای دیپلم دارند.

در نتیجه در این شرایطی که اقتصاد کشور به این فلاکت افتاده است، به نظر من، خیلی دشوار است که کارگر بتواند قدرت چانه‏زنی داشته باشد و از این طریق بتواند حقوق خود را افزایش بدهد.

یعنی خواست افزایش دست‏مزد در حال حاضر قابل تحقق نیست؟

فکر می‏کنم، مشکلی که ما در حال حاضر با آن روبرو هستیم، مشکل کلان‏تری است. یعنی مساله‏ی دست‏مزد، افزایش حقوق و ارتقاء سطح زندگی کارگران و زحمت‏کشان، مستلزم تغییراتی در مناسبات اقتصادی جامعه است. دست‏کم باید تولید از این رکود دربیاید، رونق بگیرد و در نتیجه تقاضا برای کار و مصرف بالا برود.

در حالی که در چند ساله گذشته، برعکس سیر نزولی طی کرده است. یعنی به جای این که امکان اشتغال فراهم شود، مرتب امکانات موجود اشتغال هم از دست رفته است. از سوی دیگر نسل جوانی که به سن کار رسیده‏اند، تعدادشان بیشتر شده است.

با توجه به افزایش جوانان تحصیل‏کرده‏ی بیکار که به آن اشاره کردید، این حداقل دست‏مزد و حداقل هزینه، در حقیقت جوانان تحصیل‏کرده‏ی مملکت را شامل می‏شود. این موضوع چه پیامدهایی می‏تواند به همراه داشته باشد؟

دقیقاً همین طور است. الان خبرها و گزارشاتی می‏رسد که بسیاری از این جوانان، متاسفانه حتی با کم‏تر از حداقل دست‏مزدی که سال گذشته تعیین شده بود، مجبور می‏شوند کار کنند.

یا این که نمونه‏هایی می‏بینیم مانند این که کارگران سیمین اصفهان یکی دو هفته‏ی پیش به خیابان آمدند و به خاطر عدم پرداخت حقوق‏شان اعتراض کردند. کارفرما : پاسخ داده بود که: خُب اعتصاب کنید، هرکاری دل‏تان می‏خواهید انجام بدهید!

یعنی به دلیل بحران اقتصادی، در ایران اعتصابات کارگری برای رسیدن به این هدف زیاد اثربخش نیست. البته به این معنا نیست که کارگران نباید اعتصاب کنند. در کارخانه‏ها و واحدهایی که رونق وجود داشته باشد، می‏توند توأم با موفقیت باشد.

ولی در سطح عمومی، به نظر من، مبارزه و اعتراضات کارگران باید متوجه اصل قضیه باشد. یعنی متوجه دولتی باشد که عامل این وضع و این فقر و فلاکت است. دولتی که عامل افلاس اقتصادی مملکت است و روز به روز هم با رفتار و سیاست‏های خود، وضع را بدتر می‏کند.

آقای احمدی‏نژاد در سفر اخیر خود به بندرعباس، گفتند که دولت اجازه نمی‏دهد کارگران را بیکار کنند. پرسشی که پیش می‏آید این است که بیشتر کارفرمایان کارخانه‏هایی که در آن‏ها بیکاری به وجود آمده است، دولتی هستند.

بله همین‏طور است. آقای احمدی‏نژاد خودشان یکی از منابع اصلی از بین رفتن امنیت شغلی کارگران و از بین رفتن اشتغال هستند. کارخانه‏ها یا تحت کنترل مستقیم دولت هستند و یا تحت کنترل نهادهای مختلف و ارگان‏های مختلف.

مثلا کارخانه‏ی آلومینیوم‏ سازی اراک را گویا به تعاونی‏ای که متعلق به سپاه پاسداران است، واگذار کرده‏اند. ولی در همان جا، با خشونت و سرسختی بسیار بیشتری با کارگران در تمام زمینه‏ها از پرداخت حقوق، افزایش حقوق و…برخورد می‏کنند.

نمونه‏ی دیگر آن مخابرات راه دور شیراز بود که کارکنان آن‏جا چند بار اعتصاب کرده‏اند و شعار پلاکاردهای‏شان هم این بود که «ما گرسنه هستیم». منظور این است در همه جا همین شرایط حاکم است.

یعنی وضعیت کارگرانی که در بخش دولتی کار می‏کنند، از کارگران بخش خصوصی بهتر نیست.

اتفاقاً در بخش خصوصی اگر کارخانه و واحد تولید‏ای سودآور باشد و در اثر تغییر و تحولات چند سال اخیر هنوز از رونق نیفتاده باشد، وضع کارگران به نسبت بهتر است. برای این که رابطه و مناسباتی بین رضایت کارگران، تولید و سود وجود دارد. چون کارفرما از کارخانه سود می‏برد، نمی‏خواهد اعتراض و اعتصابی برپا بشود و سعی می‏کند از راه‏ها و روش‏هایی که موجب اعتصاب و درگیری بشود، برهیز کند.

اما متاسفانه گویا مأموریت مدیریت دولتی این است که تخریب کنند. نگرانی که ندارند، احساس تعهد و مسئولیت اجتماعی نیز ندارند. حتی در چند سال گذشته، به کرات در تهران و خیلی جاهای دیگر دیده شده که مدیران دولتی آمده‏اند، مؤسساتی را عمداً به سمت ورشکستگی سوق داده‏اند. برای این که دلا‏لان پشت سرشان ایستاده‏اند که زمین‏ها را بخرند و بساز و بفروشی کنند.

کارخانه‏هایی را که به اصطلاح واگذار می‏کنند، در واقع به دست تولید کننده نمی‏دهند، بلکه دست همان دلال‏ها و واسطه‏هایی می‏سپارند که با خودشان رابطه‏های مالی نامشروع و رانتی دارند. آن‏ها هم سعی می‏کنند این واحدها را بفروشند و سودهای کلان ببرند. یعنی خیلی از واحدهایی که دولت می‏فروشد، اصلاً از گردونه‏ی تولید خارج می‏شوند و تولید در آن‏جا از بین می‏رود.

روز ۱۵ مارس گردهمایی اعتراضی از طرف کمیته ندای ایران در مدرسه عالی شهر لاهه سازماندهی شد ودر این گردهمایی سخنرانان با اشاره به اجاره سالن این موسسه آموزشی از طرف سفارت جمهوری اسلامی برای برگزاری جشن ۲۲ بهمن، مراتب انتقاد و تاسف خود را ابراز داشتند.

در این زمینه با شیرین قهرمانی، از فعالان دانشجویی در هلند و از حاضرین در این گردهمایی گفت‌وگو کرده‌ام.

خانم قهرمانی، آیا مسئولان این مدرسه هیچ آگاهی‏ای از شرایط سیاسی فعلی ایران داشته که چنین همکاری‏ای را با سفارت ایران در رابطه با مراسم ۲۲ بهمن امسال انجام داده است؟

بله؛ طبق گفته‏ی یکی از کارکنان دانشگاه، قبلا از شرایط کنونی ایران اطلاع داشته‏اند. حتی در یکی از صحبت‏هایی که با ما داشتند، گفتند که پلیس هلند تذکر داده بوده که ممکن است خطرناک هم باشد. اما نتوانسته‏ بودند در مورد جزییات کار به مدیریت اطلاعات کافی بدهند و مدیریت می‏گوید که اطلاع کامل نداشته است.

شما یا سازمان‏تان چگونه مطلع شدید که مدرسه عالی لاهه با سفارت ایران در رابطه با برگزاری جشن‏ ۲۲ بهمن در هلند، همکاری داشته است؟

ما متاسفانه پس از پایان مراسم از دوستانی که آن‏جا بودند و شاهد مراسم ، باخبر شدیم. ولی برگزاری این مراسم به صورت کاملا محرمانه بوده، هیچ‏جا درج نشده بود و فقط از طریق تلفن به دانشجویان خودشان اطلاع داده بودند و هیچ اعلامیه‏ای هیچ‏جا نصب نشده بود.

چطور شد که مسئولین این مدرسه به این جمع‏بندی رسیدند که در همکاری‏شان با سفارت ایران دچار اشتباه شده‏اند؟ آیا اعتراض ایرانیان و دانشجویان ایرانی ساکن هلند باعث شد که آن‏ها امروز بابت این اقدام عذرخواهی رسمی کنند؟

دقیقاً؛ در صحبت اولیه‏ای که با آنان داشتیم، فکر می‏کردند هیچ اشتباهی پیش نیامده و کاری که کرده‏اند به تمامی درست بوده است. چون سفارت جمهوری اسلامی واقعیت را به آن‏ها نگفته بود و اعلام نکرده بود که سالن را به منظور برگزاری جشن سال‏روز انقلاب نیاز دارد. بلکه گفته بود این مراسم جشن ملی ایران است. در صورتی که ۲۲ بهمن، جشن ملی ایران نیست. مسئولین مدرسه با استناد به این موضوع، گفتند که تقصیری نداشته‏اند.

اما سخن ما هم این بود که وقتی سفارت کشور دیکتاتوری مانند ایران با چنین تقاضایی به دانشگاه می‏آید، مسئولین باید ‏با حساسیت بیشتری به موضوع می‏پرداختند. ضمن این که باید توجه بیشتری نشان می‏دادند که چرا هیچ تبلیغ سراسری برای این مراسم صورت نگرفته است و شاید بهتر بود نظر دانشجویانی که در هیأت‏های دانشجویی فعال هستند و یا ازاستادان ایرانی دانشگاه های هلند پرسیده می‏شد.

ممکن است توضیح بدهید که در مراسم امروز چه مقامات علمی و یا سیاسی‏ای حضور داشتند و دقیقاً به چه مسائلی اشاره کردند؟

در مراسم امروز، آقای هاری فان بومل از سوی حزب سوسیالیست هلند شرکت داشت که ضمن حمایت از مردم ایران، ناراحتی خود را از اتفاقی که افتاده است، بیان کرد و تضمین کرد که این اتفاق دوباره در هیچ جای هلند پیش نخواهد آمد.

رییس دانشگاه، خانم سوزانا فرناندز نیز ابراز ناراحتی و رسماً بابت این موضوع عذرخواهی کردند، ضمن این که ایشان هم تضمین کرد چنین اتفاقی دیگر در این دانشگاه پیش نخواهد آمد. ایشان گفتند که سفارت جمهوری اسلامی اطلاعات درستی به دانشگاه نداده بود و دانشگاه چون نمی‏دانست قرار است مراسم ۲۲ بهمن در این سالن برگزار شود، آن را اجاره داده بوده است.

اساتید دیگری نیز حضور داشتند؛ از جمله آقای میلر هاوس که با خواندن اشعاری از خیام، با ایرانیان ابراز هم‏دلی کردند.

ما هم به عنوان ایرانیان مقیم هلند، حداقل خوشحال‏ایم که توانستیم این گام را برداریم که چنین اظهاراتی را از زبان مقامات هلندی بشنویم.

آیا واکنشی از سفارت جمهوری اسلامی ایران، بابت عذرخواهی رسمی دانشگاه لاهه، شنیده‏اید؟

از واکنش سفارت خبری نداریم. اما می‏دانیم که دانشگاه از سفارت بازخواست کرده که چرا به دانشگاه اطلاعات درست ابلاغ نکرده‏اند که آن مراسم به چه منظور برگزار ‏شده است.

ایمیل سفیر ایران خطاب به دانشگاه را به ما نشان دادند که ایشان نوشته بود، سفارت این سالن را برای برگزاری جشن ملی ایران می‏خواهد. در واقع، به خاطر اطلاع اشتباهی که از سمت سفارت به دانشگاه آمده، آن‏ها سالن را اجاره داده‏ بودند.

مغز آدمی با حدود ۱.۴ کیلوگرم وزن و ظاهری شبیه آش ماسیده؛ پیچیده‌ترین شیء شناخته‌شده در کیهان و چیزی ماورای یک اندام آشنا و ساده است. این توده‌ی ترد و خاکستری‌رنگ، نه‌ فقط خانه‌ای برای خاطرات و افکار و احساسات‌مان، که به‌عنوان مسئول هرکدام از ویژگی‌های فردی و بستری برای هوشیاری هر انسان محسوب شده و علی‌رغم نقش پررنگش در شناسایی جهان پیرامون‌مان به ما، هنوز آنچنان که باید از زیر کوه پرسش‌هایی که خود ایجاد می‌کند، سربرنیاورده است.

تصویری شماتیک از نواحی مختلف مغز. بخش آبی‌رنگ تصویر، ناحیه‌ی پیشانی مغز ماست که مسئولیت ایجاد شخصیت انسانی هرکس است

هنوز نفهمیده‌ایم این جزء مرموز از بدن چگونه رخدادهای خردسالی‌مان را به تصویر می‌کشد و اندیشه‌های شگفت نام‌آوران دانش و شاهکارهای بی‌مانند هنرمندان تاریخ را می‌آفریند.

آخرین پژوهشی که به‌دست پروفسور «الینور مگوایر» از دپارتمان عصب‌شناسی تصویری یونیورسیتی کالج لندن بر عملکرد مغز انسان انجام پذیرفته، نوید چشم‌انداز روشنی به نحوه‌‌ی یادآوری برخی خاطرات از طریق «حافظه‌ی رویدادی»‌مان که در بخش «هیپوکامپوس» مغز جای گرفته را می‌دهد؛ اما پژوهشی اینچنین نیز هنگامی‌که در قیاس با پیچیدگی این بافت نفوذناپذیر مغز (هیپوکامپوس) قرار گرفته می‌شود، رنگ می‌بازد؛ بافتی که در زیر پوشش استخوانی و سپرمانند جمجه، در محلی میان گوش‌هایمان جا خوش کرده است.

اغلب حقایق موجود پیرامون مغز، از پیچیدگی ناباورانه‌‌اش نشأت می‌گیرد. مغز، جایگاه بالغ بر یکصد میلیارد سلول عصبی موسوم به «نورون» است که با به‌هم‌بستن‌شان می‌توان زمین را بارها دور زد. هر کدام از این سلول‌ها، توان هدایت یک جریان الکتریکی و مخابره‌‌ی آن به بیش از ده‌هزار پیوند بین‌‌سلولی یا «سیناپس» را که هر‌کدامشان دو نورون را به هم اتصال داده، دارد.

این بدین معناست که چیزی در حدود یکصد تریلیون پیوند مستقیم، میان سلول‌های عصبی مغز هر انسان وجود دارد. فقط شمردن‌شان با آهنگ ۵ پیوند در ثانیه، به ۶ میلیون سال زمان نیاز دارد! درون هر سیناپس نیز از یک تا چندده رابط شیمیایی، موسوم به «نوروترانسمیتر» (انتقال‌دهنده‌ی عصبی) که نقش محوری هدایت سیگنال‌های الکتریکی از یک سلول به دیگری را به‌عهده‌دارند؛ دیده می‌شود.

نمونه‌ای از یک اسکن مغزی fMRI

اما داستان افسانه‌وار پیچیدگی یک مغز، به همین‌جا ختم نمی‌شود. دانشمندان موفق به کشف مواد شیمیایی‌ درونی دیگری نیز شده‌اند که همچون پست‌چی فرعی، به هدایت ارتباطات درونی یک نورون کمک می‌کنند. این مواد، نه‌تنها خصایص ذاتی هر سلول عصبی را معین می‌کنند؛ که احتمالاً یک خاطره را درون ذهن‌مان آفریده و یا به‌یاد می‌آورند.

این‌ها را «سلول‌های خانه‌دار» و یا پشتیبان نامیده‌ایم. آن‌ها با جمعیتی معادل یک تا یکصد برابر تعداد سلول‌های مستقر در یک صف نورونی فعال، این صف را در راستای مسیر جریان‌های الکتریکی احاطه می‌کنند. برخی پژوهشگرانی که به تحقیق پیرامون این مواد می‌پردازند، آن‌ها را صرفاً سلول‌های پشتیبان ساده به شمار می‌آورند که هدایت دستورالعمل‌های مغز را عهده‌دارند.

از این‌رو در اینجا چیستان‌ عجیبی رخ می‌نماید. ما همان‌گونه که می‌دانیم مغز انسان پیچیده‌ترین جسم موجود در گیتی است؛ درعین‌حال هم می‌دانیم که ناشناخته‌ترین جنبه‌ی علم زیست‌شناسی به حساب می‌آید، و امروزه تنها چیزی که برای پژوهش پیرامون مغز در اختیارمان است؛ همان خود مغز است. اغلب دانسته‌های نخستین‌مان از این اندام، حاصل پژوهش بر روی بیمارانی بوده که مغزشان دچار آسیب شده بود.

در خلال قرن نوزدهم میلادی؛ شخصی به نام «فینئاس گیج»، از کارگران شاغل در خطوط راه‌آهن ایالات متحده، پس از تجربه‌ی سانحه‌ای ناگوار هنگام کار، بخش اعظمی از سمت چپ قشر پیشانی مغزش را از دست داد. او زنده ماند؛ اما شخصیت‌‌اش هیچگاه به رسمت شناخته نشد، چراکه دیگر قادر به کنترل احساسات پیش‌پا‌افتاده‌ی خود نیز حتی نبود.

ساختار قشر پیشانی؛ یعنی بخش خارجی مغز که بالای چشمان‌مان جای گرفته، در انسان آنچنان به کمال رسیده که به‌عنوان مسئول وظایف برجسته‌ای که شخصیت انسانی‌مان را از دیگر موجودات متمایز می‌سازد؛ شناخته شده است. بخش‌هایی از مغز که بعدها فرگشت یافته و پیرامون ساقه‌ی مغری جای گرفته‌؛ دست‌اندرکار انگیزش احساسات بنیادین همچون میل به جفت‌گیری و برطرف‌سازی گرسنگی می‌باشد؛ اما قشر پیشانی، اساساً از ما در مقابل آزادسازی لجام‌گسیخته‌ی این غرایز حیوانی محافظت می‌کند؛ جزء بازدارنده‌ای که فینئاس پیر و بیچاره آن را از دست داده بود.

مطالعه‌ی مغز دیگر جانداران نیز، روزنه‌های فراوانی به‌روی شناخت کارکرد مغز آدمی گشوده است. مثلاً «آپلیسیا» (Aplysia)، نام حلزونی دریایی بود که نقشی محوری در اهدای جایزه‌ی نوبل پزشکی به برخی محققان این حوزه ایفا نمود؛ محققینی که موفق به درک سازوکار عصبی دخیل در فرآیند ایجاد خاطرات شده بودند. آن‌ها دریافتند که یکی از انواع نوروترانسمیترها موسوم به «سروتونین» (Serotonin)، توان تقویت سیناپس‌های مابین دو نورون را داراست؛ عملی که به خلق خاطرات ماندگار در ذهن‌مان می‌انجامد.

انجام اسکن مغزیfMRI بر روی یک داوطلب

شاید اما جذاب‌ترین کشف مرتبط با مغز را بتوان حاصل تهیه و بررسی مجموعه‌ای از اسکن‌های مغزی، توسط پروفسور مگ‌وایر و دانشجویانش دانست. کار پیشگامانه‌ی وی، مثلاً در خصوص تاکسیرانان شهر لندن به این کشف انجامید که میزان مهارت‌های هر راننده، در ارتباط مستقیم با ابعاد بخش پشتی هیپوکامپوس است که به ثبت ذهنی نقشه‌ی خیابان‌های شهر ارتباط دارد.

بر اساس آخرین پژوهش این دانشمند، می‌توان با تعیین میزان فعالیت هر بخش مغز از طریق اسکنر دریافت که شخص مربوطه‌ در حال مرور کدامیک از خاطرات رویدادی‌اش است! فعالیت این بخش‌ها، در حقیقت به‌واسطه‌ی تقویت جریان خون - که وظیفه‌ی انتقال مواد قندی و اکسیژن را به نواحی فعال بدن عهده‌دار است – توسط اسکن‌های مغزی متمایز می‌شود. با این حال، این نوع از اسکن مغزی که «تصویربرداری کارکردی از طریق تشدید مغناطیسی» یا fMRI خوانده می‌شود؛ خالی از محدودیت‌ نیست.

این روش، به محاسبه‌ی مستقیم فعالیت‌های عصبی نمی‌پردازد؛ بلکه تنها شدت جریان خون در حوزه‌ی اعصاب را مشخص می‌کند. دوم آنکه چنین روشی قادر به تشخیص فعالیت دیگر اعضای مغزی دخیل در این فرآیند نمی‌باشد و نهایتاً روش fMRI با تمام پیچیدگی‌هایش هنوز برای مطالعه‌ی چنین فرآیند پیچیده‌ای، شدیداً ناکافی است. مثلاً برای یک انسان، تشخیص یک چهره تنها ظرف مدت ۳۰۰ میلی‌ثانیه انجام می‌شود؛ حال آنکه چندین ثانیه طول می‌کشد تا رگ‌های خونی آن ناحیه تا آستانه‌ی دقت دستگاه fMRI منبسط شوند.

ما از ابتدای شناخت ویژگی‌های مغزمان چیزهای فراوانی را آموخته‌ایم؛ اما هنوز راه درازی برای درک صحیح از عملکرد این اندام، پیش روی خود داریم.

در آستانه‌ی آغاز نوروز و بهار قرار داریم، در ایران سالی ورق می‌خورد و سالی تازه در راه است.

مهدی رستم‌پور همراه تیم ملی کشتی ایران برای گزارش مسابقات جام‌جهانی به دانمارک رفته بود که از بازگشت به ایران خودداری کرد و به کشور آلمان تقاضای پناهندگی داد.

مهدی رستم‌پور، روزنامه‌نگار و مفسر کشتی

آقای رستم پور، ورزش ایران در سال ۸۸ را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

چنانچه اشاره کردید در سالی که گذشت، سویه‌های ناکامی برای ایران بسیار پررنگ‌تر از سال‌های قبل بود، از جمع ورزش‌های المپیکی و تصور می‌کنم غیر از بسکتبال که قهرمان آسیا شد و جواز حضور در جام‌جهانی بسکتبال را کسب کرد، همچنین کشتی فرنگی که سال فوق‌العاده موفقی را سپری کرد و در حقیقت بهترین سال کشتی فرنگی در تاریخ این رشته‌ی ورزشی در ایران بود، در سایر رشته‌های ورزشی یا کمتر از حد انتظار ظاهر شدند یا چیزی افزون بر آن‌که در سال‌های قبل نشان داده بودند، نشان ندادند.

در فوتبال نیز می‌دانید این رشته سال بسیار بدی را سپری کرد، چه از حیث ناکامی‌های که برای این رشته‌ی ورزشی به وجود آمد و مهم‌تر از آن حاشیه‌ها، جنجال‌ها و اتهاماتی که روزی نبود در فوتبال ایران از جانب باشگاه‌ها و بازیکنان و مربیان به جانب یکدیگر مطرح نشود. فوتبال ایران در سال ۸۸ آشفته بازاری بود و متاسفانه متاثر از فضای کلی جامعه است و در سال ۸۸ این مسائل، حاشیه‌ها و جنجال‌ها بسیار پررنگ‌تر از سال‌های قبل بود.

در فوتبال ایران، پول هنگفتی توسط دولت با بودجه‌ای که باید برای ورزش هزینه شود، مصرف می‌شود، زیرا کسانی که باید این پول را هزینه کنند خودشان متصدیان دولتی هستند، هر طور دل‌شان بخواهد هزینه می‌کنند، حساب‌رسی مشخصی وجود ندارد و این پول خروجی برای فوتبال ما ندارد.

تیم‌های مردمی ما مثل پرسپولیس و استقلال، در حالی که باید در اختیار مردم قرار بگیرد، اما در اختیار دولت است. یعنی یک نفر می‌آید مدیران این دو باشگاه را تعیین می‌کند، یک نفر در مورد سرمربیان این تیم‌ها اعمال نظر می‌کند، می‌تواند برکنار کند یا مربی مورد نظر خودش را به کار بگمارد و همه‌ی این مسائل مردم را از ورزشگاه‌ها دور کرده است.

غیر از تراکتورسازی تبریز که بعد از سال‌ها مجددا به لیگ برتر بازگشت، بازی سایر تیم‌ها مثل پرسپولیس و استقلال اکثرا با ۱۰-۱۵ هزار نفر انجام می‌شود مگر مواقعی که با یکدیگر بازی داشته باشند که ورزشگاه پر می‌شود.

ما غیر از ناکامی و قرار گرفتن در رتبه‌ی ششم آسیا که قبل و بعد از انقلاب اصلا سابقه نداشته است، می‌بینیم که هر هفته در رقابت‌های لیگ برتر باشگاه‌ها بیانیه صادر می‌کنند، باشگاه‌های دیگر را به داشتن روابط پشت پرده متهم می‌کنند و وقتی که دقیق می‌شویم، شواهد و قرائنی هست که صحت دارد.

پول‌های هنگفتی به صورت ناسالم در این فوتبال هزینه می‌شود، مبالغی رد و بدل می‌شود که جایی درج نمی‌شود، دلالی در این فوتبال بی‌داد می‌کند، مادامی که این شرایط ادامه داشته باشد، فوتبال ایران نمی‌تواند به آن چیزی که علاقه‌مندان فوتبال انتظار دارند دست پیدا کند و به نظر می‌رسید که در نیمه‌ی دوم سال ۸۸ خود علاقه‌مندان به فوتبال هم دیگر از این قضیه خسته شده‌اند و در بازی‌های تیم ملی، تماشاچیان یا نمی‌رفتند یا اگر می‌رفتند خصوصا خارج از ایران، بیشتر محل اعتراضات سیاسی به وقایع کنونی ایران بود تا این‌که بخواهند یک مسابقه‌ی فوتبال را تماشا کنند.

این مسئله‌ی اعتراضات سیاسی را در تیم ملی هم دیدیم، چند بازیکن تیم ملی فوتبال ایران با مچ‌بند‌های سبز در بازی حاضر شدند و بعد هم یک بازیکن تیم پرسپولیس، احسان خرسندی را در روز عاشورا در راه‌پیمایی بازداشت کردند، می‌بینیم سیاست به فوتبال ایران نیز راه پیدا کرده است، این‌طور نیست؟

دقیقا همین‌طور است، در همین آلمانی که من هستم تا چند سال قبل پنج، شش بازیکن ایرانی در تیم‌های بوندس‌لیگا حضور داشتند، اما الآن تنها سهمیه‌ی ما در بوندس‌لیگا آقای هاشمیان است که مدت‌ها است بازی نمی‌کند و با ۳۲ سال سن روز‌های آخرش را در فوتبال آلمان سپری می‌کند.

من بعید می‌دانم که به زودی بازیکن دیگری از ایران به بوندس‌لیگا بیاید، یعنی غیر از جواد نکونام و مسعود شجاعی که تیم خوبی را انتخاب کرده‌اند و شرایط خوبی هم دارند، فوتبال ایران دیگر جایگاهی در میادین بین‌المللی ندارد و این شرایط به شدت نگران کننده است.

جالب است مسئولین ما بیشتر از آن‌که به فکر ارتقای موقعیت فوتبال ایران باشند، در گیر و دار بحث منشور اخلاقی و مسائلی از این دست هستند که نه تنها باعث بهبود شرایط اخلاقی ورزشگاه‌ها و محیط‌های فوتبالی ما نشده است، بلکه برعکس می‌بینیم روز‌به‌روز حاشیه‌ها بیشتر می‌شود، آلمان را مثال می‌زنم، کمتر کسی می‌داند رییس کمیته‌ی انضباطی فوتبال آلمان اصلا چه کسی است.

آقای رستم‌پور ماجرای دوپینگ وزنه‌برداری که مثل سال ۲۰۰۶ تکرار شد یکی از لکه‌های سیاه ورزش ایران بود، آن دفعه به گردن مربی بلغاری انداختند اما این‌بار کسی نبود، وزنه‌برداران افشا‌گری کردند که دست مربی و رییس فدراسیون در کار است، افشار‌زاده رییس فدراسیون خیلی زود خودش را کنار کشید بعد هم گناه دوپینگ به گردن خود وزنه‌برداران افتاد.

چیزی که در ورزش ایران نقش بسیار پر‌رنگ و آزار دهنده‌ای برای علاقه‌مندان به ورزش دارد، یکی دروغ است که خیلی راحت گفته می‌شود، وعده‌ها و مسائلی که به دروغ مطرح می‌شود و دیگری ادعای این‌که می‌گویند: نگاه ما به ورزش با تمام دنیا متفاوت است، ورزش در ایران هدف نیست!

تنها شعار‌هایی است که در این زمینه داده می‌شود. اما برای من که به تازگی از ایران آمده‌ام، کاملا واضح است که دوپینگ در ورزش ایران بیداد می‌کند و در میان تمام کشور‌های آسیایی، در این زمینه سر‌آمد هستیم، داروهای نیروزا به سادگی در محیط‌های ورزشی رد و بدل می‌شود، ورزشکاران هم خواسته یا نا خواسته گرایش پیدا می‌کنند و از آن استفاده می‌کنند، به همین دلیل است که می‌بینیم در ورزش ما مسئولین به موفقیت در بازی‌های غرب آسیا استناد می‌کنند، بازی‌های منطقه‌ای، چیزی که در هیچ‌کجای دنیا معنا ندارد، ما در هیچ‌کجا بازی‌های مثلا با نام شرق اروپا نداریم.

این مسابقات کاملا سمبلیک و بی‌اهمیت است و می‌تواند صرفا یک آزمون تدارکاتی باشد، اما سیر نزولی ورزش ایران کار را به جایی رسانده است که موفقیت‌های واقعی غرب آسیا را مسئولین ما ملاک موفقیت خودشان قرار می‌دهند یا این‌که می‌گویند ورز‌ش‌کار ما موفق شد سهمیه‌ی المپیک را به‌دست آورد که این‌هم پدیده‌ی تازه‌ای است، اصلا در دنیای ورزش، کسب سهمیه‌ی المپیک نمی‌تواند افتخاری باشد، در مسابقاتی که ۲۰۰ کشور شرکت می‌کنند دقیقا مثل این است که اگر کشور ما عضو سازمان ملل متحد هست، قابل افتخار است.

حضور در المپیک افتخاری محسوب نمی‌شود، کسب موفقیت و افتخار‌آفرینی در المپیک است که می‌تواند ملاک باشد. چنان‌چه دیدید در بازی‌های المپیک زمستانی برای خود من که اغلب شبکه‌های ورزشی دنیا را برای تهیه‌ی گزارش نگاه می‌کردم، هیچ اثری از ایران ندیدم، در حالی که وقتی رسانه‌های ایرانی را نگاه می‌کردم، خبرنگارانی که با هزینه‌ی سازمان تربیت بدنی و کمیته‌ی ملی المپیک در محل حضور داشتند به طرزی مسائل را منعکس کرده بودند که گویا تمام کشور‌های دنیا در کانادا مسابقات را رها کرده‌اند و همایش حجاب، به عنوان پوشش برتر برگزار می‌کنند و ورزش‌کاران اعزامی ایران را تحسین می‌کنند.

البته که مرجان کلهر ورزشکار بسیار خوب و زحمت‌کشی است، اما خودش دید که چقدر ورزش‌های زمستانی ایران با سایر کشور‌ها فاصله دارد. انگار که ما در مسابقات حضور نداشتیم و صرفا دو مصاحبه با خبرگزاری رویترز و گفتن صحبت‌هایی که مسئولین ورزش به ما دیکته می‌کنند نمی‌تواند برای ورزش ما موفقیت‌آمیز باشد.

بازهم به دروغ مسائلی در رسانه‌های داخلی انعکاس پیدا کرد، واقعیت این است که ورزش ایران سیر نزولی را به سرعت طی می‌کند و با این روند در المپیک لندن واقعا خود من در کشتی فرنگی و تک مدالی که ممکن است ستاره‌های ما در کشتی آزاد به‌دست بیاورند، احساس نمی‌کنم موفقیت دیگری در انتظار ورزش ما باشد.

آقای رستمی شما به دروغ‌گویی مسئولان ورزش جمهوری اسلامی ایران اشاره کردید، یکی از ماجراهایی که در همین سال ۸۸ اتفاق افتاد، ماجرای بسیار ناگواری بود که متاسفانه چند تن از اعضای تیم ملی جودوی ایران که برای آمادگی به ارمنستان می‌رفتند در سقوط یک هواپیما کشته شدند و وقتی اسامی کشته شدگان در‌آمد، معلوم شد که ۳ تا از این ورزشکاران که اتفاقا زنده‌ مانده بودند و از خرم‌آباد شرکت می‌کردند به جای این‌که جوان باشند، از بزرگسالان بودند و خود مسئولان خواستند یک جوری انعکاس این خبرها به مجامع جهانی مسدود کنند، این مسئله هم یکی از ماجراهای بد ورزش در سال ۸۸ بود.

دقیقا همین‌طور است، تقلب در ورزش ایران به شکل گسترده‌ای رایج است، می‌تواند در قالب دروغ، دلالی یا صغر‌سنی باشد. حتی در مسابقات پیشکسوتان هم ما با پدیده‌ای به نام کبر سنی مواجه هستیم. یعنی شناسنامه‌هایشان را دستکاری می‌کنند و کسی که ۳۵ سالش است با ۴۵ ساله‌ها بازی می‌کند تا بتواند یک مدال پیشکسوتان، سهمیه‌ی دانشگاه یا در شهری که هست از فرمان‌داری زمین بگیرد.

ما در ورزش ایران به شکل گسترده‌ای با این مسائل رو‌به رو هستیم که به شدت آسیب‌زننده است، من دوست دارم حالا که ورزش ایران در سال ۸۸ جمع‌بندی می‌شود، اشاره‌ای هم به آقای قطبی کنم که سفرهای پر تعدادی به خارج از ایران داشت.

یک‌بار وقتی که خبرگاران و رسانه‌ها به شدت اعتراض کردند که با توجه به این‌که آندرانیک هم آنجا بازی نمی‌کند و در فهرست ۱۸ نفره هم نیست چه دلیلی داشت چند روزی را به انگلستان برود، آقای قطبی گفت من به خاطر روابطی که با باشگاه آرسنال دارم، به آنجا رفتم و برای آموزش مربیان و چهره‌های مستعد ما، در آکادمی فوتبال آرسنال صحبت کردم.

این مصاحبه چند ماه قبل انجام شد و در خبرگزاری‌ها نیز موجود است، به هر حال سال به پایان رسید و کسی از ایران به آرسنال نرفت، این مسئله یکی از گوشه‌های ناچیز دروغ‌گویی در فوتبال ایران است.

نمونه‌ی دیگر آن حضور دستیاران خارجی آقای قطبی بود که به شدت در فضای داخلی ایران انتقاد می‌شد که حالا که ما به جام‌جهانی نرفتیم دیگر نیازی به این دستیاران خارجی نیست، اما دیدیم که یکی از دستاران ایشان خیلی راحت به هلند برگشت و از سایر دستیاران ایشان هم بنده تاکنون یک مصاحبه‌ی فنی در رسانه‌ها ندیده‌ام.

یکی از این دستیاران متهم است که در آژانس نقل و انتقالات است و رسانه‌ها هم اسنادی را در این زمینه‌ها منتشر کرده‌اند. تاکنون مصاحبه‌ای انجام نداده‌اند تا مشخص شود به لحاظ فنی داشته‌هایی دارند که در فوتبال ایران موجود نیست.

اگر بخواهیم در مورد معضلات ورزش ایران صحبت کنیم ساعت‌ها زمان می‌برد، گرچه مردم ورزش‌دوست ایران با کلیات آن آشنا هستند و این مسائل را لمس می‌کنند.

و سرانجام آقای رستم‌پور، در جریان مسابقاتی که در خارج از کشور بود، یکی از دختران ورزش‌کار ایران در یکی از رشته‌ها رزمی بدون حجاب شرکت کرد و بعد به همان کشور پناهنده شد و خود شما نیز دومین روزنامه‌نگار و مفسر ورزشی ایران هستید که در طول سال گذشته به کشور‌های دیگر پناهنده شدید، از جمله در جریان مسابقات والیبال که در رم برگزار شد، یک روزنامه‌نگار دیگر به آن‌جا پناهنده شد. در این مورد توضیحی بفرمایید.

آمار ورزش‌کاران و خبرنگارانی که در حوزه‌ی ورزش خارج از ایران می‌مانند و برنمی‌گردند، بسیار آمار بالایی هست. امسال ما در قایق‌رانی آقایان و خانم‌ها این مسائل را داشتیم، در همان مونیخ که کاراته‌کاهای ما به دلیل این‌که در حرکات کاتا که حرکات ریتمیک و پرشی دارد و انعطاف بدنی بالایی را طلب می‌کند، چه‌طور می‌شود روی تاتامی این حرکات را با حجاب انجام داد. ورزشکاران ما مقنعه‌های خود را برداشتند و این حرکات را انجام دادند و دو نفر از کاراته‌کاهای نوجوان دختر هم در مونیخ ماندند.

روشی که با خروج سرمایه‌های ورزشی به خارج از کشور اعمال می‌شود این است که تیم‌های ما به خارج نروند و پناهنده نشوند، این درواقع پاک کردن صورت مسئله است، هنگامی که تماس‌های بین‌المللی در ورزش کم شود، به همین نسبت کاروان ما در المپیک کوچک‌تر و کسب مدال دشوارتر می‌شود.

دیروز، یکشنبه، ۲۳ اسفندماه بر اساس گزارش سایت‌های خبری داخل کشور، گروه چند ده نفره‌ای مقابل منزل مسکونی مهدی کروبی اجتماع کرده و با ایراد شعارهایی علیه وی و دیگر چهره‌های جنبش سبز، اقدام به پرتاب تخم‌مرغ، رنگ و آسیب رساندن به ساختمان مسکونی ایشان و همسایگان کردند.

خانم کروبی در گفت‌وگو با پایگاه خبری سحام‌نیوز گفت که تعداد اجتماع کنندگان ۴۰ تا ۵۰ نفر بوده است که با هماهنگی نیروی انتظامی عمل می‌کرده‌اند، خانم کروبی به سحام نیوز گفت فیلمی از این اجتماع در اختیار دارم که نشان می‌دهد، شخصی که وی او را سرکرده‌ی ارازل و اوباش معرفی می‌کند با مامور نیروی انتظامی وارد گفت‌و‌گو شده است، پس از آن گفت‌و‌گو مامورین محل را ترک و صحنه را برای اغتشاش‌گران خالی گذاشتند و آنان نیز به اقدامات تخریبی خود ادامه دادند.

حسین کروبی، فرزند آقای کروبی در مورد واقعه‌ی دیروز گفت:

بله، جمعیت ۳۰، ۴۰ نفری آمده بودند، بعد از مدتی کارهای‌شان را انجام دادند و رفتند.

آقای کروبی به عنوان یکی از مقامات سابق کشوری دارای مامورین محافظ برای خود و منزل‌شان نیستند؟

خیر، حدود پنج سال است که نیروی انتظامی را از حفاظت جلوی خانه‌ی آقای کروبی برده‌اند.

آقای کروبی هیچ اطلاعاتی که این‌ها از کجا هدایت می‌شوند یا رسما یا اسما تشکل خاصی هستند، ندارند یا این افراد خودشان را وابسته به تشکل یا نهادی نمی‌دانند؟

این‌ها تحت لوای یک اسمی به نام ستاد پیگیری محاکمه‌ی سران فتنه جلوی منزل آقای کروبی جمع می‌شوند. حدود ۲۰ روز پیش هم یک بار این ستاد با وانت و بلند‌گو جمع شدند، این‌بار هم برای دومین بار آمدند این کار را انجام دهند، البته این‌بار تعدادشان بیشتر بود و با این تفاوت که این‌بار با حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر آمدند و تخم‌مرغی که در آن رنگ تزریق کرده بودند را به سمت خانه پرتاب کردند، شیشه‌ی خانه را شکستند و کل ساختمان را رنگی کردند.

در آن ساختمان اشخاص دیگری زندگی نمی‌کنند؟

آقای کروبی و حاج‌خانم اولین شبی بود که به‌ آن خانه، نقل مکان کرده بودند، زیرا در خانه‌ای اجاره‌ای بودند، این‌جا خانه‌ی خودشان بود که قبلا سه دنگ از آن را واگذار کرده بودند و اولین خانواده‌ای بودند که به آن‌جا نقل مکان کرده بودند.

طبقات دیگر هنوز مسکونی نشده‌اند؟ یعنی همسایگانی در آن‌جا سکونت نداشتند؟

خیر، ساکنان دیگری ندارد زیرا هنوز آن ساختمان به طور کامل ساخته نشده‌ است، آقای کروبی، اولین خانواده‌ای بودند که آ‌ن‌جا نشستند و خانواده‌های دیگر بعدا به آنجا نقل مکان می‌کنند. شاید با این استقبالی هم که کردند، خانواده‌ها باید حواس‌شان جمع باشد که کجا می‌روند.

با توجه به این‌که این حرکات همان‌طور که شما اشاره کردید، بار اولی نیست که اتفاق می‌افتد، آقای کروبی در این موارد به‌خصوص اقدامی از قبیل حرکت اعتراضی یا پیگیری قانونی خواهند کرد؟

آقای کروبی صحبت‌هایی خواهند کرد که ۳ یا ۴ ساعت دیگر روی سایت گذاشته می‌شود و نظرات خودشان را راجع به این موضوع و موضوعات دیگر خواهند گفت.

در واقع این‌که چرا کار کشور به این‌جا کشیده است، کاری که حتی در رژیم سابق هم یک مورد از این مسائل رخ نداد که بخواهند جلوی منزل کسی بروند، تخم‌مرغ پرت کنند و شیشه بشکنند. یعنی یک کار بی‌سابقه در جمهوری اسلامی اتفاق افتاده است.

آقای کروبی، این‌روزها که مسئله‌ی خاصی نبوده و نا‌آرامی‌هایی هم در خیابان‌ها و شهر‌ها وجود نداشت، چرا این اتفاق می‌افتد؟

کاملا درست است، هزینه‌ی افشای این اتفاقاتی که در کهریزک و بازداشت‌گاه‌های دیگر صورت گرفته است را آقای کروبی، خانواده‌اش و حتی همسایگانش باید بپردازند.

اما برخورد قانون با چنین اجتماعات و چنین اقداماتی چیست؟ دکتر محمد‌علی دادخواه، وکیل دادگستری درباره‌ی اقدامی که در مقابل منزل آقای کروبی صورت گرفته است می‌گوید:

هم از منظر حقوق عمومی و هم از منظر حقوق سیاسی این اعمال خلاف است، زیرا برابر ماده‌ی یک قانون مصونیت مدنی، هر کس عمدا یا در نتیجه‌ی بی‌احتیاطی به جان، سلامتی و یا هر حق دیگر افراد خسارت وارد کند، مکلف به جبران است و از نظر قوانین کیفری، تمام این اقدامات که امنیت، آسایش و اموال افراد را تحت تاثیر قرار بدهد، باید مورد تعقیب دادستان قرار بگیرد و نیرو‌های امنیت پلیس مکلفند نسبت به جلو‌گیری از آن اقدام کنند، به ویژه که این موارد، جرایم مشهود تلقی می‌شود.

یعنی جرمی نیست که شب، هنگامی که مردم خوابیده‌اند و توجهی ندارند اتفاق افتاده باشد، بلکه در روز روشن و در منظر عموم اتفاق افتاده است و باید آنها را مورد تعقیب قرار داد و به‌شدت آنان را مجازات و محاکمه کنند.

حتی اگر آقای کروبی شخصا شکایت نکنند، این مراتب قابل پیگیری هست؟

بله، این جرم عمومی است. آقای کروبی می‌تواند از حقوق خصوصی خودش صرف‌نظر کند ولی این‌ها نظم جامعه را بر هم زده‌اند، مضافا بر این‌که اخلال و اغتشاش این‌گونه در زمره‌ی جرایمی است که تنها با شکایت شاکی خصوصی آغاز نمی‌شود و به همین دلیل هم با آن خاتمه پیدا نمی‌کند.

مرز بین آزادی بیان و سانسور کجاست؟ آیا به محض اینکه بخواهیم کوچکترین محدودیتی بر ازادی بیان وارد کنیم، به حوزه سانسور وارد شده‌ایم؟

«ک. سانسورچی» کارمند وزارتخانه یک دولت بسیار دموکراتیک و لیبرال است. او آدم خیلی متساهلی است و وزارتخانه‌ای که در آن کار می‌کند نیز به کثرت‌گرایی و لزوم شنیده شدن صداهای مختلف عقیده دارد. وظیفه کاری ک. در این وزارت‌خانه آن است که محتوای همه چیز از متن گرفته تا فیلم و صدا را قبل از انتشار بررسی کند. این کار برای این انجام می‌شود که موضوع توهین آمیز یا تحریک‌کننده‌ای که باعث آزار رساندن به حتی یکی از اعضای جامعه باشد منتشر نشود.

در این کار ک. با موضوعات متنوعی روبرو می‌شود. با توجه به اصولی که ک. و دولت متبوعش به آن اعتقاد دارند، به نظر می‌رسد کار او خیلی معمولی و ماشینی باشد. مثلا وقتی با رمانی روبرو می‌شود که در آن جزئیات شکنجه در قرون وسطا را شرح داده است، به راحتی آن را برای چاپ می‌فرستد. بنابر اصول آنها چنین متنی که می‌تواند یک داستان یا شرح یک واقعه تاریخی باشد، به هر حال خواندن آن برای کسی مشکلی ایجاد نمی‌کند.

اما در متن دیگری ممکن است جزئیات یک جنایت واقعی شرح داده شود. این بار نیز ک. فکر می‌کند بنابر اصول آنها چنین متنی تنها شرح یک واقعیت است. در واقع یک گزارش خبری از ماجرایی است که اتفاق افتاده است. خبررسانی علی‌الاصول نمی‌تواند مشکلی داشته باشد. با این‌حال ک. در چنین مواردی دچار تردید می‌شود و فکر می‌کند تا کجا می‌تواند اینقدر لیبرال باقی بماند. آیا انتشار جزئیات یک قتل نمی‌تواند جنبه اموزشی و احیانا اشاعه چنین اعمالی را داشته باشد.

این سوالات ک. را دچار تردید می‌کند و با مثال‌های دیگری که با آنها مواجه می‌شود تردید او شدت می‌یابد. مثال‌هایی از عکس‌ها و فیلم‌های به شدت خشن، یا صحنه‌های تجاوز به کودکان و موارد دیگری مانند ابراز تنفر بر ضد قوم، نژاد یا پیروان دیگر ادیان نمونه‌هایی هستند که ک. را به فکر وا می‌دارند. اینجاست که ک. سانسورچی از اصول خود دست می‌کشد، تشخیص می‌دهد چنین صحنه‌ها و متونی می‌تواند برای جامعه آسیب‌زننده باشد. او چنین صحنه‌هایی را سانسور می‌کند.

زیر تیغ سانسور

طبیعتا این مثال خیلی ساختگی است و ناسازگار به نظر می‌رسد. با خواندن آن اولین سوالی که مطرح می‌شود آن است که چرا یک دولت دموکراتیک و لیبرال باید اداره سانسور داشته باشد. اما معمولا این موضوع نادیده گرفته می‌شود که در آزاد‌ترین جوامع هم مثل جامعه ک.سانسورچی، بالاخره درجه‌ای برای این رفتار حذف‌گرایانه وجود دارد.

سانسور بخشی غیرقابل اجتناب از زندگی اجتماعی است. برای مثال قواعدی در مورد اینکه مردم چه جاهایی می‌توانند چقدر لباس بپوشند نیز شکلی از سانسور به شمار می‌رود. وقتی این قواعد به شکل گسترده‌ای مورد قبول مردم باشند، دیگر کسی به وجود آنها اهمیتی نمی‌دهد. در واقع خیلی راحت برای همه عادی می‌شود و حتی به صورت هنجار اجتماعی در می‌آید. اما وقتی این قواعد از سوی یک اقلیت قابل توجه، یا حتی اکثریت، مورد اعتراض قرار بگیرند دیگر به سختی می‌توان آنها را توجیه کرد.

در مورد اول و با توجه به اینکه قواعد حذف‌کننده مورد قبول همه افراد جامعه هستند، در چارچوب یک اخلاق نتیجه‌گرایانه بحث اصلی به حدود و مرزهای چنین حذف‌هایی تقلیل می‌یابد. یعنی سوال اصلی این می‌شود که این حذف تا کجا مجاز است و چقدر باید آن را جدی گرفت. همین سوال که مرز حذف را کجا باید قرار دارد، بحث نسبی‌گرایی فرهنگی و اختلاف بین فرهنگ و جوامع مختلف و حتی بخش‌های مختلف یک جامعه را پیش می‌آورد.

اما سوال مهمتر در این بحث آن است که اصلا چرا باید حکومت ک.سانسورچی، بخواهد چیزها را قبل از انتشار بررسی کند. چرا باید نگران آسیب رساندن متن‌ها، عکس‌ها یا فیلم‌ها و ترانه به جامعه باشد. در واقع در بحث سانسور و آزادی بیان و مباحث‌اخلاقی و فلسفی پیرامون آن، مهم نیست که چقدر از محتوا و چگونه باید حذف شود. سوال مهمتر آن است که اصلا چرا باید چیزی حذف شود.

مرز آزادی بیان

بنابراین به نظر می‌رسد این بحثی بین دو گروه مختلف است. گروه اول آنهایی هستن که خیرخواهانه فکر می‌کنند باید مراقب سلامت روانی و اخلاقی جامعه بود و بنابراین باید همه چیز را از قبل بررسی کرد. آنها مانند افلاطون فکر می‌کنند که نمایش خشونت یا انتشار افکار خشونت‌آمیز می‌تواند باعث تشویق اشاعه خشونت در جامعه شود. به همین دلیل وظیفه خودشان می‌دانند که از آلودگی ذهن مردم و به خصوص جوانان جلوگیری کنند.

در مقابل گروهی قرار دارند که مانند ارسطو می‌اندیشند، از نظر آنها اندیشیدن به خشونت و دیدن خشونت می‌تواند باعث واکسینه شدن مخاطب در برابر انجام چنین اعمالی شود. با این حال این گروه هم با این توجیه در مقابل سانسور و محدودیت آزادی بیان می‌ایستند که خود را خیرخواه جامعه می‌دانند و فکر می‌کنند این کار برای جامعه خوب است.

سوالی که همواره در مورد سانسور وجود دارد آن است که سانسور اصل آزادی بیان را زیر سوال می‌برد. سانسور آزادی بیان را محدود می‌کند. اما معمولا دفاع از آزادی بیان بسیار ساده‌تر از آن است که به طور دقیق و واضح آزادی بیان را تعریف کنیم. در واقع آزادی بیان از حقوق مردم در یک جامعه نیست. زیرا آزادی بیان تنها آن نیست که هر کس حق دارد هرچیزی خواست بگوید. آزادی بیان همچنین درباره آن است که چه وقتی و به چه کسی چیزی را باید گفت.

جان استوارت میل یکی از اولین فیلسوفانی است که به طور نظری درباره آزادی بیان بحث کرده است. از نظر او «هر» عقیده‌ای باید اجازه مطرح شدن داشته باشد، حتی اگر از دیدگاه دیگران غیراخلاقی به نظر برسد. او اضافه می‌کند که حتی بر روی فردی که آن عقیده را بیان کرده نیز نباید قیدی گذاشته شود، یعنی «هر» فردی باید اجازه بیان عقیده‌اش را داشته باشد. اما با اینحال میل یک اصل ساده را نیز مطرح می‌کند. مطابق «اصل آسیب»، تنها دلیلی که یک قدرت می‌تواند اعضای یک جامعه را محدود کند جلوگیری از آسیب رساندن به دیگر اعضای آن جامعه است.

اما همچنان این نکته بی‌جواب باقی می‌ماند که چرا باید مرجع یا مراجعی وجود داشته باشند که با توجیه خیرخواهی جامعه بخواهند کاری برای جامعه انجام دهند. حال این کار سانسور باشد، یا جلوگیری از سانسور. چنین اندیشه‌ای همچنان از بالا به پایین و قیم‌مابانه است. البته این موضوع از بحث محدودیت یا وجود آزادی بیان فراتر می‌رود و می‌توان آن در بحث‌های اخلاق سیاسی و آزادی به طور عام بررسی کرد، که موضوع بحث قسمت‌های آینده است.

دو راهی شما

حال نوبت شما ست که به سوال این برنامه پاسخ دهید. آیا با این توجیه که انتشار یک متن، عکس، یا فیلم ممکن است به سلامت روانی و اخلاقی جامعه آسیب بزند، اجازه داریم جلوی انتشار آن را بگیریم و آن را سانسور یا حذف کنیم؟

برای پاسخ به این سوال به مثال‌های متفاوت و متنوع سانسور در جامعه و حتی در سطح یک خانواده فکر کنید. اگر شما حق داشته باشید هر جا و در هر شرایطی هر چیزی را که خواستید بگویید. فرض کنید شما بخواهید در یک سالن سینما بلند شوید و داد بزنید سینما آتش گرفته است. بدون اینکه واقعا چنین اتفاقی افتاده باشد. آیا باید جلوی شما را گرفت که مردم را بی‌جهت نترسانید؟ آیا چنین کاری سانسور و محدود کردن آزادی بیان با این توجیه نیست که کار شما برای جامعه ضرر دارد؟ بنابراین دوباره به این موضوع برمی‌گردیم که مرز بین آزادی بیان و سانسور کجاست؟ آیا به محض اینکه بخواهیم کوچکترین محدودیتی بر ازادی بیان وارد کنیم، به حوزه سانسور وارد شده‌ایم؟

حال با در نظر داشتن این مثال‌ها به سوال نظرسنجی پاسخ دهید. اگر فکر می‌کنید این مثال‌ها مناسب نیستند یا مثال‌های دیگری در ذهن دارید، در بخش نظرها مثال‌ خود را بنویسید.

منابع:

One hundred and one ethical dilemmas, Martin Cohen, 2007

Freedom of Speech, From Stanford Encyclopedia of Philosophy by David van Mill , 2008

روز ۱۵ مارس گردهمایی اعتراضی از طرف کمیته ندای ایران در مدرسه عالی شهر لاهه سازماندهی شد ودر این گردهمایی سخنرانان با اشاره به اجاره سالن این موسسه آموزشی از طرف سفارت جمهوری اسلامی برای برگزاری جشن ۲۲ بهمن، مراتب انتقاد و تاسف خود را ابراز داشتند.

در این زمینه با شیرین قهرمانی، از فعالان دانشجویی در هلند و از حاضرین در این گردهمایی گفت‌وگو کرده‌ام.

خانم قهرمانی، آیا مسئولان این مدرسه هیچ آگاهی‏ای از شرایط سیاسی فعلی ایران داشته که چنین همکاری‏ای را با سفارت ایران در رابطه با مراسم ۲۲ بهمن امسال انجام داده است؟

بله؛ طبق گفته‏ی یکی از کارکنان دانشگاه، قبلا از شرایط کنونی ایران اطلاع داشته‏اند. حتی در یکی از صحبت‏هایی که با ما داشتند، گفتند که پلیس هلند تذکر داده بوده که ممکن است خطرناک هم باشد. اما نتوانسته‏ بودند در مورد جزییات کار به مدیریت اطلاعات کافی بدهند و مدیریت می‏گوید که اطلاع کامل نداشته است.

شما یا سازمان‏تان چگونه مطلع شدید که مدرسه عالی لاهه با سفارت ایران در رابطه با برگزاری جشن‏ ۲۲ بهمن در هلند، همکاری داشته است؟

ما متاسفانه پس از پایان مراسم از دوستانی که آن‏جا بودند و شاهد مراسم ، باخبر شدیم. ولی برگزاری این مراسم به صورت کاملا محرمانه بوده، هیچ‏جا درج نشده بود و فقط از طریق تلفن به دانشجویان خودشان اطلاع داده بودند و هیچ اعلامیه‏ای هیچ‏جا نصب نشده بود.

چطور شد که مسئولین این مدرسه به این جمع‏بندی رسیدند که در همکاری‏شان با سفارت ایران دچار اشتباه شده‏اند؟ آیا اعتراض ایرانیان و دانشجویان ایرانی ساکن هلند باعث شد که آن‏ها امروز بابت این اقدام عذرخواهی رسمی کنند؟

دقیقاً؛ در صحبت اولیه‏ای که با آنان داشتیم، فکر می‏کردند هیچ اشتباهی پیش نیامده و کاری که کرده‏اند به تمامی درست بوده است. چون سفارت جمهوری اسلامی واقعیت را به آن‏ها نگفته بود و اعلام نکرده بود که سالن را به منظور برگزاری جشن سال‏روز انقلاب نیاز دارد. بلکه گفته بود این مراسم جشن ملی ایران است. در صورتی که ۲۲ بهمن، جشن ملی ایران نیست. مسئولین مدرسه با استناد به این موضوع، گفتند که تقصیری نداشته‏اند.

اما سخن ما هم این بود که وقتی سفارت کشور دیکتاتوری مانند ایران با چنین تقاضایی به دانشگاه می‏آید، مسئولین باید ‏با حساسیت بیشتری به موضوع می‏پرداختند. ضمن این که باید توجه بیشتری نشان می‏دادند که چرا هیچ تبلیغ سراسری برای این مراسم صورت نگرفته است و شاید بهتر بود نظر دانشجویانی که در هیأت‏های دانشجویی فعال هستند و یا ازاستادان ایرانی دانشگاه های هلند پرسیده می‏شد.

ممکن است توضیح بدهید که در مراسم امروز چه مقامات علمی و یا سیاسی‏ای حضور داشتند و دقیقاً به چه مسائلی اشاره کردند؟

در مراسم امروز، آقای هاری فان بومل از سوی حزب سوسیالیست هلند شرکت داشت که ضمن حمایت از مردم ایران، ناراحتی خود را از اتفاقی که افتاده است، بیان کرد و تضمین کرد که این اتفاق دوباره در هیچ جای هلند پیش نخواهد آمد.

رییس دانشگاه، خانم سوزانا فرناندز نیز ابراز ناراحتی و رسماً بابت این موضوع عذرخواهی کردند، ضمن این که ایشان هم تضمین کرد چنین اتفاقی دیگر در این دانشگاه پیش نخواهد آمد. ایشان گفتند که سفارت جمهوری اسلامی اطلاعات درستی به دانشگاه نداده بود و دانشگاه چون نمی‏دانست قرار است مراسم ۲۲ بهمن در این سالن برگزار شود، آن را اجاره داده بوده است.

اساتید دیگری نیز حضور داشتند؛ از جمله آقای میلر هاوس که با خواندن اشعاری از خیام، با ایرانیان ابراز هم‏دلی کردند.

ما هم به عنوان ایرانیان مقیم هلند، حداقل خوشحال‏ایم که توانستیم این گام را برداریم که چنین اظهاراتی را از زبان مقامات هلندی بشنویم.

آیا واکنشی از سفارت جمهوری اسلامی ایران، بابت عذرخواهی رسمی دانشگاه لاهه، شنیده‏اید؟

از واکنش سفارت خبری نداریم. اما می‏دانیم که دانشگاه از سفارت بازخواست کرده که چرا به دانشگاه اطلاعات درست ابلاغ نکرده‏اند که آن مراسم به چه منظور برگزار ‏شده است.

ایمیل سفیر ایران خطاب به دانشگاه را به ما نشان دادند که ایشان نوشته بود، سفارت این سالن را برای برگزاری جشن ملی ایران می‏خواهد. در واقع، به خاطر اطلاع اشتباهی که از سمت سفارت به دانشگاه آمده، آن‏ها سالن را اجاره داده‏ بودند.

معاون عملیات فرماندهی انتظامی تهران بزرگ از استقرار نیروهای پلیس در سطح تهران به منظور «برقراری امنیت» در این شهر خبر داد.

سرهنگ محسن خانچرلی اعلام کرده که تعداد نیرو‌های پلیس در ساعات آینده نیز افزایش خواهد یافت.

به گزارش ایسنا، آقای خانچرلی، هدف از استقرار نیرو‌های پلیس را «پیشگیری از اقدامات مخلان نظم و آرامش در مراسم چهارشنبه پایان سال» عنوان کرده است.

روز گذشته (دوشنبه) نیز پلیس با صدور اطلاعیه‌ای هشدار داد که با «متخلفان» مراسم چهارشنبه سوری به شدت برخورد خواهد کرد.

معاون عملیات فرماندهی انتظامی تهران بزرگ گفته که «پلیس با اصل مراسم چهارشنبه آخر سال مشکلی نداشته و مخالف شادی مردم نیست و تنها با افراد مزاحم برای دیگران» برخورد خواهد کرد.

این فرمانده پلیس از مردم خواسته که در کنار خانواده و جلوی درب منزل خود، این مراسم را برگزار کنند.

مراسم چهارشنبه سوری عصر امروز سه‌شنبه آغاز و تا پاسی از شب ادامه خواهد داشت.

مخالفان دولت اعلام کرده‌اند که با حضور در این مراسم باردیگر به نتیجه انتخابات و وقایع پس از آن اعتراض خواهند کرد.

پلیس ایران با سپاه پاسداران و نیروهای بسیج «قرارگاه مشترکی» برای برخورد با ناآرامی‌های احتمالی امشب تشکیل داده‌اند.

پلیس تهران همچنین اعلام کرده که از ظهر امروز تردد موتورسیکلت‌ها در این شهر ممنوع است.

محمدرضا حاجی‌بیگی مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی تهران نیز از آماده‌باش کامل نیروی‌های آتش‌نشانی در چهارشنبه آخر سال خبر داده است.

آیت‌الله علی خامنه‌ای هم در پاسخ به سئوالی درباره مراسم چهارشنبه آخر سال (چهارشنبه سوری) این مراسم را فاقد مبانی «شرعی» و برگزاری آن را «مستلزم ضرر و فساد زیادى» دانسته است.

گزارش شده که اصفهان، مشهد، شیراز و سایر شهرهای بزرگ نیز چهره امنیتی به خود گرفته‌اند.

مهم‌ترین عید ایرانی‌ها، عید نوروز است که از چهارشنبه‌سوری، یعنی چهارشنبه‌ی آخر سال تا سیزدهم فروردین ادامه دارد.

امروز موضوع برنامه‌ی رادیویی دفتر خاک آئین چهارشنبه سوری یا سور چهارشنبه‌ی آخر سال است.

یکی از آداب چهارشنبه‌سوری آتش افروختن است. در ایران قدیم از خار برای پختن نان استفاده می‌کردند. خانواده‌های ایرانی، در حیاط‌های دربسته‌شان خارپشته‌ها یا بوته‌های خارشتری را روی زمین می‌گذاشتند و آتش می‌زدند و به نوبت از روی آن می‌پریدند و می‌گفتند: زردی من از تو، سرخی تو از من. جوان‌ترها و مردان زنده‌دل مثل امروز به کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌آمدند و در خیابان‌ها از روی آتش می‌پریدند. برای همین بوته‌فروشی در شب چهارشنبه‌ی آخر سال کار پردرآمدی بود. من در کودکی بوته‌فروش‌ها را خوب به یاد دارم. آنها سر گذر خروارها بوته را روی هم می ریختند و مردم دسته دسته می‌خریدند و با خود می‌بردند. مردم اعتقاد داشتند که با پریدن از روی آتش بلا و مرض را از خود دفع می‌کنند. این مراسم، آیینی است که ایرانیان قدیم در شب جشن سده انجام می‌دادند. آن زمان از عسس و پاسبان و کمیته‌چی و مأموران نیروی انتظامی خبری نبود. مردم در کمال سرور و شادی از مراسم چهارشنبه‌سوری لذت می‌بردند.

زنان ایرانی و مراسم چهارشنبه‌سوری

در ایران قدیم، پیش از ان که یخچال بیاید، مردم آب را در کوزه نگه می‌داشتند و در هر خانه‌ای حداقل یک کوزه بود و بعضی خانه‌ها آب انبار داشتند. چهارشنبه‌ی آخر سال، سر شب زن‌ها بالای بام می‌رفتند و از بالای بام کوزه‌ی کهنه را پایین می‌انداختند. از صدای شکستن کوزه و تعداد شکسته‌‌پاره‌هایی که از کوزه روی زمین می‌ماند، تفأل می‌کردند.

اصولاً در چهارشنبه‌سوری حضور زنان برجسته بود.

زنانی که کارشان گره خورده بود، قفلی گوشه‌ی لباس‌شان می‌بستند و کلید قفل را به دست می‌گرفتند و سر گذر می‌ایستادند و اگر رهگذری از آنجا عبور می‌کرد، جلو او را می‌گرفتند و از او می‌خواستند با کلید قفل را باز کند. شلوار زن‌ها بند داشت. بعضی‌ها بند شلوارشان را به رهگذر می‌دادند که گره‌اش را باز کند. بعضی‌ها هم پشت در یا سر چهارسو فال‌گوش می‌ایستادند و به حرف رهگذران گوش می‌دادند و از حرف‌هایی که می‌شنیدند برای خودشان نتیجه‌گیری می‌کردند، یا نگران‌تر یا امیدوار می‌شدند.

زنان مقداری آجیل هم تدارک می‌دیدند، و در موقع پوست کندن آجیل ورد می‌خواندند و حاجت‌شان را به زبان می آوردند. بعد آجیل‌ها را روی خشت خام می‌گذاشتند و از خانه بیرون می‌بردند و به رهگذران می‌دادند. به این آجیل‌ها، «آجیل مشکل‌گشا» می‌گفتند.

زنان ایرانی اعتقاد داشتند که اگر شب چهارشنبه‌سوری با چادر سیاه بیرون بیایند، نحوست و نکبت دارد. سعی می‌کردند با چادر نماز به خیابان بیایند.

شب‌چهارشنبه سوری زنان روی تکه کاغذهایی چیزهایی می‌نوشتند و در کوزه‌ی کوچکی می‌انداختند. بعد آنهایی که حاجت داشتند، نیت می‌کردند و دست در کوزه می‌بردند، و کاغذی را بیرون می‌آوردند و از آنچه که روی کاغذ نوشته شده بود، به سرنوشت خودشان پی می‌بردند. به این کوزه‌ها «بولونی» می‌گفتند.

توپ مروارید

توپ مروارید هم زمانی از مراسم چهارشنبه‌سوری بود. در تهران قدیم یکی از دروازه‌های کاخ گلستان به حیاط تخت مرمر باز می‌شد. در این میدان یک حوض مستطیل شکل بزرگ قرار داشت و در ضلع جنوبی این حوض توپ بزرگی بود که شاه عباس از پرتِغالی‌ها گرفته بود و به آن توپ مروارید می‌گفتند. زنان تهرانی اطراف این توپ جمع می‌شدند و آنها که حاجتی داشتند روی لوله‌ی توپ می‌نشستند. بعضی‌ها هم به چرخ توپ مروارید دخیل می‌بستند. صادق هدایت در داستان بلندی به نام توپ مروارید از این مراسم یاد کرده است. می‌گویند آنقدر به چرخ این توپ دخیل بسته بودند که چوب و رنگ آن معلوم نبود.

لوطی‌ها و آتش‌افروزها

لوطی‌ها با میمون‌هایی که به انها انتر می‌گفتند به خیابان می‌آمدند و نمایش اجرا می‌کردند. عده‌ی دیگری هم با ساز و تنبور بز می‌رقصاندند. این رسم کاملاً ورافتاده. صادق چوبک در داستان «انتری که لوطی‌اش مرده بود» زندگی لوطی‌ها و رابطه‌ی آنها با انترشان را با استادی تمام نشان داده.

سه چهار جوان لباس‌های رنگارنگ می‌پوشیدند و صورت‌شان را با دوده سیاه می‌کردند و با ساز و ضرب از کوچه‌ها و خیابان‌ها می‌گذشتند، می‌رقصیدند و کف می زدند و پا می‌کوبیدند. آنها خود را آتش‌افروز می‌نامیدند و مردم به آنها پول می‌دادند. آتش‌افروزها هم در روزگار ما ورافتاده‌اند.

جنگ و گریز شهری

هفده هجده سال پیش که تازه جنگ تمام شده بود، جوان‌ها سعی می‌کردند مراسم چهارشنبه‌سوری را در محله‌های شهرشان برگزار کنند و چون این مراسم قانونی نبود و هنوز هم کاملاً صورت قانونی به خود نگرفته، مراسم چهارشنبه‌سوری در بعضی محله‌های تهران مثل شهرک اکباتان یا شهرک غرب به صحنه‌ی جنگ و گریز کامل شهری بدل می‌شد. هوشنگ گلشیری در داستان انفجار بزرگ اشاراتی به این مشکل اجتماعی در آن سال‌ها دارد. در آن سال‌ها از رقص و پایکوبی و شور و نشاط خبری نبود. دختران و پسران جوان ترقه درمی‌کردند، یا لاستیک آتش می زدند و می‌گریختند. مأموران به زحمت می‌توانستند از عهده‌ی آنها بربیایند.

می‌گویند در روزگار ما هر سال برابر با یک دهه‌ی سده‌های پیشین است. اگر این امر حقیقت داشته باشد، پس از پیروزی اعراب بر ایرانیان در جنگ نهاوند که به یک سکوت فرهنگی دویست ساله منجر شد، این نخستین بار است که در سی سال گذشته ایرانیان برای آئین‌ها و آداب ملی‌شان تا این حد با حکومت درگیر شده‌اند. دویست سال سکوت در برابر سیصد سال جدال.

شیرین عبادی می‌گوید تمرکز کشورهای غربی بر برنامه هسته‌ای ایران، موجب نادیده گرفتن نقض حقوق بشر در این کشور از سوی آنها شده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، خانم عبادی، روز دوشنبه در کنفرانسی خبری به مناسبت چاپ کتابی از وی در پاریس، افزود که در سال‌های اخیر، مسئله هسته‌ای، تنها موضوعی است که خارج از ایران درباره آن صحبت شده است.

شیرین عبادی (AFP)

وی، موضوع فعالیت‌های اتمی جمهوری اسلامی را به درختی تشبیه کرده که کل جنگل را تحت‌الشعاع قرار داده است.

برنده ایرانی جایزه صلح نوبل افزود که ایران دارای دو رکورد غم‌انگیز است؛ شمار روزنا‌مه‌نگاران زندانی و تعداد اعدام افراد زیر ۱۸ سال.

سن مسئولیت قانونی برای دختران و پسران در ایران، به ترتیب ۹ و ۱۵ سال است.

شیرین عبادی، رئیس کانون مدافعان حقوق بشر که شش ماه است در لندن زندگی می‌کند، «دموکراسی و احترام به حقوق بشر» را مخرج مشترک جنبش اعتراضی ایران اعلام کرد.

اظهارات خانم عبادی در شرایطی مطرح می‌شود که سازمان‌های امنیتی جمهوری اسلامی، برخورد با فعالان حقوق بشر را نیز در کنار سایر فعالان مدنی و سیاسی افزایش داده‌ و این افراد را به «جاسوسی» برای بیگانگان متهم می‌کنند.

مهدی کروبی از رهبران مخالف دولت، با اظهار تاسف از «استبدادزدگی» جمهوری اسلامی، گفت که این نظام از مسیر اصلی خود «منحرف» شده است.

آقای کروبی در دیدار با جمعی از دانشجویان و جوانان شاخه حزب اعتماد ملی استان‌های اصفهان و گیلان، افزود که انتخابات در جمهوری اسلامی، «بی‌خاصیت» شده و تنها «اسم و تشریفاتی» از آن باقی مانده است.

به گفته وی، در انتخابات، «دخالت‌های متعددی» از سوی برخی افراد صورت می‌گیرد و در شورای نگهبان به جز دبیرکل آن، سایر اعضا «کاره‌ای نیستند.»

دبیرکل حزب اعتماد ملی افزوده که پرونده بسیاری از نامزد‌های انتخاباتی در شورای نگهبان، «اصلا مطرح نمی‌شود» و یک گروه که وی آنها را نمی‌شناسد، بررسی پرونده نامزد‌ها را بر عهده دارد.

مهدی کروبی، ریشه مشکلات سیاسی اخیر را در انتخابات دور هشتم مجلس دانسته و گفته است: «من از همان انتخابات مجلس هشتم متوجه شدم که با ادامه این روند، دیگر در ایران، انتخابات به معنی واقعی برگزار نخواهد شد.»

در انتخابات دور هشتم مجلس، شورای نگهبان بسیاری از نامزد‌های اصلاح‌طلب را رد صلاحیت کرد و به این ترتیب، مجلس هشتم با حضور نامزد‌های محافظه‌کار نزدیک به دولت محمود احمدی‌نژاد تشکیل شد.

به گفته کروبی، با ادامه این وضعیت، «انتخابات سالم دیگر برگزار نخواهد شد، اگر این موضوع حل نشود، ماجرای مشروطه و انتخابات بی‌خاصیت را در پی خواهد داشت.»

دبیرکل حزب اعتماد ملی در بخش دیگری از اظهارات خود به وقایع پس از انتخابات جنجال‌برانگیز ۲۲ خرداد ماه اشاره کرده و گفت: «بحث ما این است که مشکل باید ریشه‌یابی شود، اما حاکمیت از بررسی آن سر باز می‌زند و به جای حل مشکل، آن را به بیگانگان ارتباط می‌دهد.»

انتقاد از دولت احمدی‌نژاد و توقیف مطبوعات
آقای کروبی در این دیدار همچنین استدلا‌ل‌ها درباره رای بالای احمدی‌نژاد در انتخابات ۲۲ خرداد ماه را «بی‌پایه و اساس» خواند و افزود: «چگونه می‌توان باور کرد که دولت فعلی، با اینهمه تورم و اعتراضات و بیکاری و روابط بین‌المللی ضعیف، توانسته باشد در دور دوم، آرای خود را افزایش داده باشد.»

به گفته وی، «مگر در دوره اول، چه معجزه و شق‌القمری کرده بود که مردم بخواهند دوباره ریاست جمهوری ایشان بر قوه مجریه تکرار شود؟»

دبیرکل حزب اعتماد ملی افزود: «من همچنان تاکید می‌کنم که انتخابات غیرطبیعی داشتیم و این دولت، متکی بر رای مردم نیست که نتیجه‌اش همین انفجار مردمی بود.»

این رهبر مخالفان دولت در بخش دیگری از اظهارات خود گفته که در ۳۷۰ صفحه، اسناد «دخالت مدیران، توزیع پول، دخالت نیروهای مسلح، تصرف صندوق و تعرفه‌ها» را ارائه کرده است، اما مقام‌های جمهوری اسلامی اصرار دارند که ما «با ستون پنجم و عامل بیگانه همکاری» داریم.

آقای کروبی ادامه داد: «خودشان هم خوب می‌دانند که ما نه جاسوسیم و نه از بیگانه خط می‌گیریم، تنها دلسوز این نظام هستیم و برای حفظ آن تلاش می‌کنیم و فقط معترضیم.»

دبیرکل حزب اعتماد ملی همچنین به توقیف بیش از ۱۰ نشریه در سال ‌جاری از سوی هیات نظارت بر مطبوعات اشاره کرد و گفت که در این مدت، «به مراکز علمی، حمله و بسیاری از دانشجویان را دستگیر و محاکمه کردند.»

به گفته کروبی، حملات علیه مطبوعات و دستگیری روزنامه‌نگاران در این مدت «بی‌سابقه» بوده است.

میرحسین موسوی با نامگذاری سال ۱۳۸۹ به نام سال «صبر و استقامت بر اهداف جنبش سبز»، از طرفداران این جنبش خواست که مردم را نسبت به اهداف آن آگاه کنند.

آقای موسوی در دیدار با اعضای شورای مرکزی، دفتر سیاسی و جوان جبهه مشارکت گفت که «باید مردم را به صبر و استقامت دعوت کرد، سال آینده را باید سال صبر و استقامت بدانیم و بنامیم.»

وی افزود که باید به مردم گفته شود جنبش سبز «وابسته به بیگانه نیست، منافاتی با دین ندارد، در راستای زنده کردن قانون اساسی و احیای اسلام رحمانی است.»

این رهبر مخالفان دولت اظهار داشت: «باید به سمت معلمان، کارگران و اقشار مختلف برویم و مسائل را برای آنها توضیح دهیم و اگر فراگیری هرچه بیشتر امواج حق‌خواهی را می‌خواهیم، باید این ندا به گوش همه اقشار جامعه برسد.»

به گفته رئیس سابق فرهنگستان هنر، تقویت ارتباط جنبش سبز با روحانیون و مراجع، باعث «خنثی شدن «افسانه‌ای» خواهد بود که برای این جنبش ساخته شده است.

وی افزود: «مردم نباید حس کنند این جنبش فقط در رای مردم خلاصه شده است و تنها خشم ناشی از پایمال شدن رای‌شان است.»

به گفته آقای موسوی، جنبش سبز باید اهداف خود را در بین مردم توسعه دهد و نباید در مقابل «تهمت‌ها و بی‌اخلاقی‌ها» دچار «انفعال» شود.

این رهبر مخالفان دولت به طرفداران جنبش سبز توصیه کرد که «تعادل» خود را حفظ کنند و کارهای خود را براساس «خوش‌حالی و بدحالی» دیگران تنظیم نکنند.

موسوی ادامه داد که بخشی از «تخریب‌های» صورت گرفته علیه جنبش سبز، با هدف «منفعل» کردن این جنبش صورت گرفته تا آن را از مردم جدا کنند.

وی افزود: «حقیقت این است که در چند سال اخیر مدام از حربه ارتباط با بیگانه برای انفعال و سرکوب مردم و نیروهای متفکر جامعه استفاده شده و این باید روشن شود.»

نخست وزیر پیشین ایران گفت که از وقایع پس از انتخابات، «افسانه‌» ساخته‌اند و «ظاهرا خودشان هم این افسانه را باور کرده‌اند، اما همه ابعاد این افسانه باید باز و شکافته شود.»

آقای موسوی در بخش دیگری از اظهارات خود با انتقاد از محدودیت‌های اعمال شده برای احزاب سیاسی از سوی دولت، اظهار داشت: «مردم اگر تحت فشار نباشند و این تشکلات مردمی امکان فعالیت داشته باشند، لازم نیست به خیابان‌ها بیایند.»

موسوی همچنین با انتقاد از عملکرد مقام‌های جمهوری اسلامی گفت: «اگر اینها تدبیر داشته باشند، راه حل مسائل و مشکلات کشور، از لشکرکشی و پادگانی کردن جامعه نمی‌گذرد، راه حل در آزادی‌های قانونی است.»

این رهبر مخالفان دولت ادامه داد: «این ناراحت‌کننده است که قوه قضائیه که قرار بود مستقل باشد و هیچ‌کس نتواند بر آن اعمال‌نظر کند، اکنون چنین وضعی داشته باشد که اطلاعات و سپاه به او دستور دهند.»

جمعی از سینماگران ایران در نامه‌ای، خواستار آزادی جعفر پناهی و محمد رسول‌اف از زندان شدند.

جعفر پناهی و محمد رسول‌اف، حدود دو هفته پیش، از سوی ماموران لباس شخصی بازداشت و زندانی شده‌اند.

جعفر پناهی

اتهام این دو سینماگر تاکنون از سوی مقام‌های قضایی اعلام نشده است و آنها همچنان در زندان به‌سر می‌برند.

به گزارش امروز سه‌شنبه خبرگزاری ایلنا، در نامه این سینماگران که ۵۰ امضا دارد، نوشته شده که «پاسخ ساخت فیلم، هرچند بدون مجوز، بازداشت و سلول انفرادی نیست.»

آنها از صادق لاریجانی، رئیس قوه قضائیه خواسته‌اند که دستور آزادی این دو سینماگر را در آستانه نوروز صادر کند.

فرهاد توحیدی، اصغر فرهادی، رخشان بنی‌اعتماد، مجتبی میرطهماسب، مانی حقیقی، بهمن کیارستمی، مهتاب نصیرپور، محمد رحمانیان، مهناز افضلی، کامبوزیا پرتوی، فاطمه معتمدآریا و کامران شیردل از جمله امضا‌کنندگان این نامه هستند.

پیش‌تر سارا لی ویتسون، مدیر بخش خاورمیانه دیده‌بان حقوق بشر در اعتراض به ادامه بازداشت این دو سینماگر گفته بود که «مقام‌های ایران یا باید این افراد را متهم کنند و یا هر چه سریع‌تر آزاد نمایند.»

ویتسون افزوده است: «حکومت ایران با هدف قرار دادن هنرمندان سرشناسی مانند جعفر پناهی، این پیام را می‌دهد که به دنبال هر کسی که تهدید به شمار آید، می‌رود.»

دستگیری پناهی انتقادات شدیدی را در داخل و خارج، از جمله از طرف دولت‌های مختلف اروپایی، گروه‌های جامعه مدنی و هنرپیشه‌های برجسته برانگیخته است.

هشتم مارس، یک گروه از تهیه‌کنندگان، کارگردانان و بازیگران معروف ایرانی در دیدار با خانواده پناهی، حمایت خود را از وی اعلام کرده و خواهان آزادی فوری او و همکارانش شدند.

سخنگوی وزارت خارجه ایران از «کاهش سطح تحصیلات» و «اقدامات دانشگاهی» ایرا‌نیان در بریتانیا خبر داد.

به گزارش ایلنا، رامین مهمانپرست، در نشست هفتگی خود گفت که مردم ایران نسبت به روابط تهران و لندن، «حساس» شده‌اند و به همین دلیل، بازنگری‌هایی در سطح روابط این دو کشور صورت خواهیم داد.

رامین مهمانپرست، سخنگوی وزارت امور خارجه

آقای مهمانپرست افزوده که تحصیل ایرانیان در بریتانیا بدلیل «مداخلات» لندن، حساسیت‌برانگیز شده است «وگرنه به نوع خود دارای اشکال» نیست.

۲۳ دی ماه سال جاری، طرح یک فوریتی قطع رابطه دولت ایران با بریتانیا، برای بررسی بیشتر به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ارجاع شد.

چنانچه این طرح به تصویب نهایی برسد، کلیه مناسبات دولت ایران با بریتانیا تا زمان «عذرخواهی» مقام‌های بریتانیایی، قطع خواهد شد.

در این طرح همچنین علاوه بر قطع روابط دیپلماتیک، ارائه شکایات علیه بریتانیا در مجامع بین‌المللی هم گنجانده شده است.

سایمون گس، سفیر بریتانیا در ایران، چندی پیش در نامه‌ای به علاءالدین بروجردی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، در خصوص هرگونه کاهش رابطه تهران و لندن اظهار تاسف کرده بود.

آقای بروجردی نیز ۲۷ بهمن ماه در پاسخ این نامه، از سفیر بریتانیا در ایران خواست به جای نامه‌نگاری، به لندن پیشنهاد کند سیاست‌های خود در قبال تهران را تغییر دهد.

جمهوری اسلامی، پس از حوادث انتخابات، بارها بریتانیا را به دخالت در امور داخلی ایران و هدایت «آشوب‌ها» از طریق شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی و نیز کارکنان سفارت این کشور در تهران متهم کرده‌ است؛ اتهامی که از سوی مقام‌های لندن رد شده است.

مهمان‌پرست در بخش دیگری از اظهاراتش، در مورد مجید کاکاوند، تبعه ایرانی زندانی در فرانسه گفت که مطالب مورد نیاز در مورد «بی‌گناهی» وی در اختیار مقام‌های فرانسوی گذاشته شده است.

کاکاوند، حدود یک سال است که در فرانسه در بازداشت به سر می‌برد. قرار است دادگاه وی ۱۱ فروردین ماه سال آینده برگزار شود.

سخنگوی وزارت خارجه همچنین در مورد انتخابات عراق گفت که این انتخابات، تحت نظارت ناظران داخلی و خارجی برگزار شده و همگی، صحت آن را «تائید» کرده‌اند.

پیش از این، ائتلاف عراقیه به رهبری ایاد علاوی، نخست وزیر پیشین عراق، با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرده بود نسبت به تقلب در انتخابات مجلس این کشور مشکوک است.

مهمان‌پرست همچنین گفت که ساخت نیروگاه بوشهر به اتمام رسیده و برخی قصد «دامن‌زدن» به این موضوع را دارند.

این در حالی است که خبرگزاری ایلنا در خبری به نقل از سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه نوشته که راه‌اندازی این نیروگاه به اواخر سال ۲۰۱۰ موکول شده است.

عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان، از تصویب بودجه سال ۱۳۸۹ در این شورا خبر داد.

آقای کدخدایی، امروز سه‌شنبه به خبرگزاری فارس گفت که شورای نگهبان پس از رفع ایرادات بودجه از سوی نمایندگان مجلس، کلیات آن را تصویب کرده است.

شورای نگهبان از بودجه سال آینده، ۱۵ مورد ایراد گرفته و آن را برای اصلاح به مجلس بازگردانده بود.

به گفته سخنگوی شورای نگهبان، با تصویب نهایی بودجه، مجلس پیش از پایان سال‌ جاری، باید این قانون را برای اجرا به دولت ابلاغ کند.

محمد دهقان، نماینده چناران و طرقبه نیز به خبرگزاری ایلنا گفته که علی لاریجانی رئیس مجلس، فردا (چهارشنبه) قانون بودجه سال ۱۳۸۹ را به دولت ابلاغ خواهد کرد.

کلیات لایحه بودجه ۳۴۷ هزار میلیارد تومانی سال ۱۳۸۹ روز ۱۷ اسفند ماه به تصویب نمایندگان مجلس رسیده بود.

این لایحه با سه ماه تاخیر، بهمن ماه سال جاری از سوی محمود احمدی‌نژاد تقدیم مجلس شده بود.

آقای احمدی‌نژاد پیش از ارائه این لایحه، به نمایندگان توصیه کرده بود که وقت خود را صرف بررسی جزئیات آن نکنند.

این لایحه در شرایطی به قانون تبدیل شده که موسی‌الرضا ثروتی، از نمایندگان محافظه‌کار منتقد دولت، با «نامتعادل» خواندن بودجه سال آینده گفته که طرح سئوال از محمود احمدی‌نژاد در دستور کار مجلس قرار دارد.

آقای ثروتی تاخیر دولت در ارائه لایحه بودجه به مجلس را مهمترین علت سئوالات از احمدی‌نژاد عنوان کرده است. به گفته این نماینده مجلس «عدالت در این بودجه به هیچ عنوان مورد توجه قرار نگرفته است.»

بازرسی خانه‌ها بدون اجازه ممنوع است

دادستان کل انقلاب اسلامی در اطلاعیه‌ای پاسداران انقلاب را از بازرسی بدون اجازه خانه‌ها منع کرد. متن اطلاعیه به شرح زیر است. «به کلیه کمیته‌ها و پاسداران انقلاب در سراسر ایران اعلام می‌شود. یک: بازرسی هیچ منزلی بدون اجازه دادستان انقلاب و در صورت عدم تعیین بدون دستور دادستان شهرستان مجاز نیست و در موارد فوری با مسئولیت کمیته محل و با تنظیم صورت مجلس که باید نسخه‌ای نزد دادستان ارسال شود انجام می‌گیرد. دو: در بازرسی منازل در صورتی که اجازه داده شده باشد، توقیف پول و اموال مجاز نیست مگر این‌که صراحتاً دستور داده شده باشد. سه: زندان قصر در تهران متهمین را فقط ار ساعت هشت صبح تا شش بعد از ظهر می‌تواند بپذیرد و کسانی که در غیر این ساعات دستگیر شود تا باز شدن زندان در کمیته‌ها نگهداری خواهند شد.»

بازرگان با آیت‌الله خمینی ملاقات کرد

بعد از ظهر پنج‌شنبه آقای نخست وزیر با آیت‌الله خمینی ملاقات کرد و ملاقات پنج‌شنبه آقای بازرگان با امام که در قم و با حضور دکتر یزدی، معاون نخست وزیر انجام شده با آیت‌الله خمینی ادامه خواهد داشت.

گفته است که در ملاقات روز پنج‌شنبه نیز مسایل مهم مملکتی که مورد علاقه امام است مورد بررسی قرار گرفت. به قرار اطلاع از جمله مسایلی که در این ملاقات مطرح گردید نحوه کار دادگاه‌های انقلاب بوده است که سخت مورد توجه امام است و در همین ملاقات به درخواست نخست وزیر تجدید نظر در کار دادگاه‌ها از سوی امام صادر و منجر به انتشار اعلامیه بیست و پنجم اسفند آیت‌الله خمینی گردید.

دادگاه انقلاب

دستور امام در مورد توقف محاکمات در دادگاه انقلاب

آیت‌الله خمینی دستور داد محاکمات عمال رژیم سابق گذشته در دادگاه انقلاب مرکزی متوقف شود و این محاکمات پس از تهیه آیین‌نامه ویژه‌ای زیر نظر شورای انقلاب در دولت جریان یابد. متن دستوری که امام در این زمینه صادر کردند به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم
نظر به این‌که تسریع در محاکمات و اجرای احکام درباره جنایت کاران فی الجمله منتفی شده است، لازم است از این پس محاکمات زیر نظر شورای انقلاب اسلامی و دولت انقلاب اسلامی صورت گیرد و به همین منظور دستور داده شده است که شورای انقلاب اسلامی آیین‌نامه جدیدی تنظیم و تصویب نماید.

از این رو لازم است دادگاه مرکزی تهران از این تاریخ تا تصویب آیین نامه جدید محاکمات را متوقف کند و دادگاه‌های شهرستان‌ها به کار بازپرسی و محاکمه ادامه دهند ولی اجرای احکام این دادگاه‌ها از این پس موقوف به تایید دادگاه مرکزی خواهد بود که طبق آئین‌نامه جدید صورت خواهد گرفت.

تذکر این نکته بجاست که تمامی دادگاه‌های انقلابی به جز رسیدگی به جرایم ضد انقلابی حق هیچ‌گونه دخالت در امور دیگر از قبیل دزدی و سایر اموری که موجب حد می‌شود را ندارند. زیرا دادگاه‌های فوق‌العاده انقلاب اسلامی فقط مربوط به رسیدگی به امور ضد انقلابی در حال حاضر و در دوران رژیم اختناق می‌باشد.

در جست‌وجوی تبعیدگاه تازه

با طرح موضوع شدت یافتن بیماری خونی محمدرضا پهلوی شاه سابق ایران، نگاه‌ها متوجه مراکش شد. عید نوروز در مراکش با حضور لیلا پهلوی سپری شد. فرح پهلوی در کتاب کهن دیارا نوشت:

«پادشاه که روزهای خود را با خواندن، گوش دادن به رادیو و ملاقات می‌گذراند، با من درباره آینده سخنی نمی‌گفت. ما سعی می‌کردیم با پنهان کردن افسردگی خود، یکدیگر را دلداری دهیم. شهامت او مرا تحت تأثیر قرار می‌داد. او علی‌رغم بیماری که موجب لاغری و تحلیل قوای وی شده بود و فاجعه‌ای که پایان نمی‌یافت، هرگز لب به شکایت نگشود. ما لحظاتی طولانی در کنار هم می‌نشستیم و من او را در خاموشی می‌نگریستم و احساس می‌کردم که تا چه حد دوستش دارم و تا چه حد از دیدن او در چنین وضعی رنج می‌برم. ما به مدت بیست سال زندگی پرتلاطمی داشتیم. در این روزهای دشوار دیدار امبرتو، پادشاه سابق ایتالیا و کنت دوپاری که به ملاقات همسرم آمده بودند، او را خشنود کرد. نلسون راکفلر نیز به دیدن پادشاه ابراز علاقه کرده بود، اما چند روز قبل از موعد ملاقات درگذشت.»

اسلام مترقی می‌تواند اروپا را فتح کند

یکی از اعضای انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در اروپا با نوشتن نامه‌ای به روزنامه اطلاعات به مسأله حجاب اعتراض کرد و گفت: «برای موفقیت جناب آقای مهندس بازرگان بایست فقط دعا کرد و اکنون وقت تجزیه و تحلیل و یا انتقاد نمی‌باشد. لکن برخی از اطرافیان امام مطلبی را ایراد کردند که می‌رود تا پیکره‌های رشد فکری ما را سوزانده و خاکستر انقلاب اصیل اسلامی را که جهانی را بلرزه درآورد بر باد دهد. لذا ناچار مطالبی را در این باره به عرض می‌رساند.»

وی در ادامه افزود: «از سخنان ارزنده حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی و حضرت آیت‌الله العظمی شریعتمداری و حضرت آیت‌الله العظمی طالقانی و آقای بنی‌صدر و ... ما در اینجا از موج کوتاه رادیو تهران پیوسته استفاده نموده و یا اتکاء به آن‌ها معتقد هستیم که اسلام می‌تواند بر مذهب خرافاتی مسیحیان که حضرت عیسی را پسر خدا می‌دانند غلبه نموده و اروپا و آمریکا را تسخیر نماید. به همین دلیل مدت‌ها است که در رادیو و تلویزیون‌های اروپا بحث‌هایی راجع به انقلاب اسلامی ایران می‌شود و مردم را از ترس این‌که علاقه‌مند به اسلام و انقلاب آن نشوند پیوسته متوجه این نکته می‌نمایند که اسلام مذهب زور است و مثلاً زن‌ها را به زور در زیر چادر پنهان می‌دارد.»

وی اظهار داشت: «با برنامه‌ها و بحث‌های مفصلی که از طرف مسلمانان ایرانی و تازه مسلمانان آلمانی برگزار می‌گردید می‌رفت تا این ترس از اسلام مخصوصاً در میان بانوان اروپایی از میان برود. لکن با کمال تأسف و برخلاف تمام تفسیرهایی که در مورد انعطاف‌پذیری اسلام با زمان‌های مختلف تمدن بشری به عمل آمده، مطالب اخیر پیرامون حجاب تنها باعث خوشحالی شاه و تمام آن کسانی شده است که برای جلوگیری از پیشرفت اسلام در اروپا جهت تبلیغات خود به دنبال بهانه و دلیلی می‌گردند.»

در ادامه این متن آمده است: «تمام آن مطلب را امروز با حروف درشت در روزنامه‌های خارج درج نموده و به مردم هشیار داده‌اند که ای زن‌ها و ای آزادی‌خواهان ـ این است اسلام و حقوق اجتماعی زن در آن؟ آیا این برای جامعه انقلابی اسلامی کافی نبود که بگویند بانوان فقط در موقع عبادت بایست چادر بر سر نمایند و در مواقع عادی آزاد هستند؟ و آیا اصولاً در قرآن کریم نامی از چادر و مخفی نمودن زن از فرد آمده است؟ همسر اینجانب و بیش از یک‌صد زن آلمانی دیگر در شهر آگسبورگ به اسلام گرویده و حتی در میان دوستان و فامیل خود به مترقی بودن اسلام غرور می‌ورزند. ولی اگر این بانوان را به پوشیدن چادر یا روسری وادار نماید همگی از اسلام گریخته و به مذهب خرافاتی دیگر که لااقل آزادی لباس پوشیدن را به آن‌ها داده است پناه خواهند آورد.»

محمد حافظی، دانشجوی مسلمان نویسنده نامه در ادامه گفته است: «آخر شما را به خدا یک زنی که مثلاً در لابراتواری کار می‌کند و مرتب با گوش خود بایست امواج مختلفی را تشخیص داده و آن‌ها را رده‌بندی نماید، چگونه می‌تواند سر خویش را در زیر چادر یا روسری پنهان نماید؟ این کار برای بانوانی که شغل آن‌ها تبلیغات مذهبی است بسیار بجا و مناسب و درخور احترام خواهد بود، کما این‌که تمام راهبه‌های مذهب مسیح بدین صورت می‌باشد. ولی اگر بخواهیم مردم را وادار به پوشیدن چادر نماییم این کار سلب آزادی و برخلاف دین مبین اسلام است. آن زنانی که دوش به دوش مردان نبرد کرده و این آزادی را به دست آورده‌اند نبایست از مذهب مقدس خود به خطر سلب مجدد آزادی افسرده خاطر گردند. ما ایرانیان مقیم خارج پیوسته امیدوار بودیم که یک جمهوری مترقی اسلامی به وجود آید که با پاکستان و عربستان تفاوت داشته و زنان و مردان جهان را به تحصین و تعجب واداشته و سرمشقی برای سایر کشورها باشد.»

این دانشجوی ایرانی چنین نتیجه گرفته است: انجمن اسلامی مهندسین شهر اگسبورگ معتقد است که بزرگ‌ترین خدمت به اسلام از طریق انقلاب ایران شده است اگر به سه نکته زیر توجه فرمایند:

۱. به هر گدا و بیسواد و بی سر و پایی اجازه داده نشود که عمامه بر سر گذاشته و آبروی روحانیت و اسلام را ببرند. داشتن و استفاده از عمامه بایست به همان اندازه مشکل باشد که حمل لباس با درجه افسری‌... کسانی که عمامه بر سر می‌گذارند بایست قبلاً از عهده امتحانات مربوطه بیرون آمده و واقعاً درخور آن باشند. کسی که خودسرانه عمامه بر سر می‌گذارد بایست دستگیر و مجازات گردد. تا بدین ترتیب مبلغین مذهبی و علما ارزش واقعی خود را در اجتماع بیابند.

۲. پوشیدن چادر همان‌گونه که چادر نماز نامیده می‌شود فقط در موقع نماز توصیه شده و در کوچه و خیابان ممنوع گردد تا رفته رفته قیافه اجتماع ما با یک اجتماع مترقی اسلامی منطبق گردیده و از تقلید عربی بیرون آید.

۳. علاوه بر رادیوهای عادی یک ایستگاه رادیویی اسلامی نیز به نام صدای اسلام همانند رادیوی واتیکان در رم تأسیس گردد و برای سرتاسر جهان برنامه‌های مذهبی و تبلیغاتی پخش نماید. در خاتمه امیدواریم که رهبران عالی‌قدر مذهبی ما اجازه نفرمایند که ما در موقع بحث و برهان در برابر خارجی‌ها نسبت به ارزش‌های اسلامی زن در اسلام محکوم شویم.

از طرف انجمن اسلامی مهندسین شهر اگسبورگ (آلمان غربی) محمد حافظی

عزالدین حسینی

عزالدین حسینی: اقتصاد ایران سوسیالیستی شود

خبرنگار روزنامه اطلاعات از مهاباد گفت: «آیت‌الله شیخ عزالدین حسینی، رهبر جنبش خودمختاری کردستان ایران اعلام کرد که با کمونیست‌های ایرانی که سرسپرده هیچ ابرقدرتی نیستند و در داخل ایران فعالیت می‌کنند، مخالفتی ندارد.»

وی گفت: «من معتقدم که هر گروه سیاسی باید بتواند آزادانه فعالیت کند. در انقلاب ایران روی عقاید مذهبی نباید تکیه شود. بلکه نقش افراد و گروه‌ها در پیشبرد انقلاب مهم است.»

آیت‌الله شیخ عزالدین حسینی در بخشی از سخنان خود به مسأله خودمختاری کردستان اشاره کرد و گفت که باید به دیگر خلق‌های ایران نیز حق خود مختاری داده شود، زیرا من عقیده دارم که با تأمین حقوق خلق‌های ایران و رفع ستم ملی از آن‌ها:

«هیچ بیگانه‌ای نمی‌تواند در دورن ایران رسوخ کند زیرا بیگانه پای در جایی می‌تواند گذارد که در آنجا ستم ملی وجود داشته باشد. رهبر جنبش خودمختاری کردستان خواهان دگرگونی در سیستم اقتصادی ایران شد و تأکید کرد که یک اقتصاد سوسیالیستی باید در ایران پیاده شود.»

وی گفت: «من ماتریالیست نیستم. جهان وطنی هم نیستم. این‌که می‌گویند ملیت از بین می‌رود دروغ بزرگی است.»

به شوشتر اعدام کردند سروان دیگری!

به گزارش خبرنگار اطلاعات از شوشتر، ساعت چهار بامداد امروز سروان حیدر جعفری‌نیا، رئیس کلانتری و معاون شهربانی شوشتر که به جرم کشتار مردم با رأی دادگاه عدل انقلاب اسلامی اهواز به اعدام محکوم شده بود، در شوشتر تیرباران شد.

محاکمه سروان جعفری‌نیا، رئیس کلانتری شوشتر ۱۴ روز به طول انجامید و به اتهام کشتار مردم در ماه‌های شهریور آذر و دی‌ماه و شهید کردن اکبر شکوه‌نیا، مرتضی برگ‌ریزان، موسی طهماسبی، محمود نمکی و علی سرخول به اعدام محکوم گردید. سرانجام حکم اعدام ساعت چهار بامداد امروز در محوطه پل حاج خدایی و با حضور جمعی از خانواده‌های شهدا و مجروحان اجرا شد.

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان می‌گوید باید تحریم‌های تازه‌ای علیه جمهوری اسلامی اعمال شود، چراکه این کشور همه پیشنهادهای ارائه شده برای رفع تنش را رد کرده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، خانم مرکل که پس از دیدار با سعد حریری، نخست وزیر لبنان سخن می‌گفت، افزود که معتقد است زمان افزایش تحریم‌های تازه علیه تهران فرارسیده است.

دیدار مرکل و حریری (رویترز)

وی به خبرنگاران گفت که رد همه پیشنهادهای «سازنده» از سوی قدرت‌های غربی، دلیل ضرورت افزایش فشارها بر مقام‌های این کشور است.

اظهارات مرکل پس از حمایت چند مقام بلندپایه اتحادیه اروپا از افزایش تحریم‌های جهانی علیه ایران مطرح می‌شود.

سعود الفیصل (AFP)

این در حالی است که به نوشته رویترز، وزارت خارجه چین از افزایش تمرکز جامعه بین‌الملل بر اعمال تحریم‌های تازه علیه ایران، ابراز نگرانی کرده و بر ادامه تلاش برای یافتن راه حل دیپلماتیک بر سر مناقشه اتمی این کشور تاکید کرده است.

گزارش دیگری نیز حاکی است که سعود الفیصل، وزیر خارجه عربستان سعودی، چین را کشوری «آگاه به مسئولیت‌های بین‌المللی خود» معرفی کرده و افزوده که ریاض، بدنبال فشار بر پکن برای همراهی با تحریم‌ها علیه ایران نیست.

به گفته سعود الفیصل، ریاض از تلاش‌های گروه ۱+۵ برای برای حل و فصل مسالمت‌آمیز بحران هسته‌ای ایران حمایت می‌کند.

تظاهرکنندگان مخالف دولت تایلند، در اقدامی نمادین، با ریختن خون خود بر کف خیابان‌های منتهی به کاخ نخست وزیری این کشور، اعتراض‌ها را ادامه دادند.

در حالی که تظاهرات ضددولتی قرمزپوشان تایلند، وارد سومین روز خود شده است، مخالفان اعلام کرده‌اند که تظاهرات‌شان کماکان مسالمت‌آمیز خواهد بود و بر پرهیز از خشونت، تاکید دارند.

عکس‌ها: AFP

بر اساس طرح «جبهه متحد دموکراسی علیه دیکتاتوری» که هدایت تظاهرات ضددولتی در روزهای گذشته را در تایلند بر عهده داشته، یک میلیون سی‌سی خون تظاهرکنندگان، جمع‌آوری شده تا اطراف کاخ نخست وزیری تایلند، دروازه کاخ و سایر ساختمان‌های دولتی را سرخ کند.

هدف از این طرح، آزمایش «وجدان» آبهیسیت وجاجیوا، نخست وزیر تایلند اعلام شده است.

این طرح پس از آن مطرح شد که وجاجیوا، روز گذشته (دوشنبه) در یک نطق تلویزیونی، اولتیماتوم مخالفان دولت برای انحلال پارلمان تا ظهر روز دوشنبه را رد کرد.

مخالفان دولت می‌گویند: «اگر وجاجیوا بخواهد بی‌توجه به درخواست‌های ما به عنوان نخست وزیر ادامه دهد، باید پا روی خون پیراهن قرمزها بگذارد.»

وزیر بهداشت تایلند و مسئولین صلیب سرخ این کشور، چنین اقدامی را بدلیل خطر بالای ایجاد عفونت، برای تظاهرکنندگان خطرناک توصیف کرده‌اند.

پیراهن قرمزهای تایلند، حامی تاکسین شیناواترا، نخست وزیر برکنار شده‌ این کشور در کودتای سال ۲۰۰۶ هستند.

خطرات چهارشنبه‌ سوری
سرمقاله امروز روزنامه مردم‌سالاری با عنوان «آسیب‌های چهارشنبه ‌سوری» در مورد آسیب‌ها و خطرات ناشی از انفجار مواد محترقه در چهارشنبه آخر سال نوشته شده است.

در این سرمقاله آمده است: «چهارشنبه سوری جشن آتش است. برای عصر يک روز از سال و در همان عصر و شب هم تمام می‌شود، ولی ترقه‌بازی که چاشنی جشن چهارشنبه سوری شده ماه‌ها پيش از آن در هر کوی و برزن با ترکاندن نارنجک و مواد محترقه زير پای رهگذران به قيمت شوکه‌کردن آنها و سلب آرامش از جامعه آغاز می‌شود.»

این روزنامه در ادامه می‌افزاید: «بررسی آمار و ارقام در يک چهارشنبه سوری سال ۱۳۸۶ کشور ۱۶۶۲ نفر دچار حادثه و سوختگی شدند که اکثريت سانحه‌ديدگان در گروه سنی ۱۶ تا ۲۳ سال بودند، ۶۰ درصد آنها دانش‌آموز بودند و درصد سوختگي نقاط مختلف بدن به ترتيب زير گزارش شد: دست‌ها ۳۲ درصد، چشم‌ها ۲۳ درصد، صورت ۱۶ درصد و پاها ۹ درصد.»

به نوشته این روزنامه: «تمام اين عوامل ايجاب می‌کند تا يک بار ديگر پژوهش‌های همه‌جانبه‌ای براي بررسی راهکارهای رفع اين بحران با مشارکت جامعه‌شناسان، روانشناسان، پزشکان، آموزگاران و روزنامه‌نگاران در گروه‌های سنی کودکان و نوجوانان در اين برهه از زمان به عنوان ضرورتی مبرم صورت پذيرد.»

متن کامل سرمقاله

سوار بر امواج رسانه
سرمقاله امروز روزنامه کیهان با عنوان «از کمین تا نفوذ!» به بررسی «جنگ نرم» و دستگیری عوامل «بزرگ‌ترین شبکه جاسوسی سایبری سیا» توسط سپاه پرداخته است.

این روزنامه نوشته است: «اين شبكه در راستای جنگ نرمی كه طی سالهای اخير، نمود و ظهور بارزتری پيدا كرده و مهره‌های اين دسيسه به اصطلاح رو بازی كردند، تلاش كرد در كنار جاسوسی از شبكه‌ها و سايت‌های رسمی نظام، با ناامن‌سازی فضای اجتماعی ايران، به انحاء مختلف بين مردم اضطراب، احساس ناامنی و نارضايتی ايجاد كند.»

به نوشته این روزنامه: «دشمن سعی كرد تا با ايجاد يك شبكه وسيع رسانه‌ای و با استفاده از تكنولوژی‌های اطلاعاتی چون ماهواره و اينترنت، اهداف خود را در براندازی نظام پيگيری كند.»

سرمقاله‌نویس این روزنامه ادامه داده است: «شايد در جنگ سخت بتوان گفت كه دشمن پشت دروازه‌های شهر كمين كرده ولی در جنگ نرم به مدد پيشرفت تكنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعاتی، دشمن سوار بر امواج رسانه‌ای خود به خانه‌های مردم هم سرك می‌كشد. تفاوت و فاصله ميان كمين تا نفوذ يك هشدار جدی هم برای مردم و هم برای مسئولانی است كه زمام امور فرهنگی و امنيتی كشور را در دست دارند.»

متن کامل سرمقاله

اصلاحات ضربتی
سرمقاله امروز روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «لزوم اصلاحات اقتصادی هماهنگ» به انتقاد از اصلاحات «ناهماهنگ» و «ضربتی» دولت در برنامه اصلاح نظام یارانه‌ای کشور پرداخته است.

در این سرمقاله آمده است: «نمی‌‌توان نتیجه گرفت که می‌‌توان و باید اصلاحات در‌ اين بازار را به صورت ضربتی و بدون در نظر گرفتن جوانب و شرایط آن و بی‌توجه به سیاست‌های مکمل و انجام مطالعات جامع و مانع به انجام رسانید؛ چرا که اصلاحات، امری گسسته و قابل جداسازی نیست.»

این روزنامه می‌افزاید: «اقتصاد یک کشور، کل واحدی غیرقابل جداسازی است. به‌ اين مفهوم که نمی‌‌توان بخشی از آن را گرفت و بازارهایی را اصلاح کرد و در همان حال بازارهای دیگر را با محدودیت‌ها، انحصارات، قوانین دست و پاگیر و تقیدات گوناگون مواجه کرد.‌ اين گونه سیاست‌گذاری نه تنها باعث رشد و پیشرفت نمی‌‌شود، بلکه با برهم زدن تعادل نادرست پیشین که مبنی بر دخالت دولت در بازار بوده است، حتی می‌تواند منجر به نارضایتی‌های اجتماعی و دامن زدن به نارضایتی‌های اقتصادی شود.»

به نوشته این روزنامه: «اگر دولت اقدام به اصلاح قیمت‌ها در بازار کالا بکند، قطعا تورم افزایش خواهد یافت، افزایش تورم منجر به فشار به قیمت واقعی دلار خواهد شد و ‌اين امر سبب می‌‌شود تا کالاهای صنعتی تولید داخل در مقابل کالاهای وارداتی از خارج و نیز کالاهای صادراتی ما در برابر کالاهای کشورهای میزبان امکان رقابت را از دست داده و دچار پدیده صنعت‌زدایی‌ بشویم.»

متن کامل سرمقاله

سایر مطبوعات:
سرمقاله امروز روزنامه وطن امروز با عنوان «تاریخ تکرار می‌شود؟»

سرمقاله امروز روزنامه جمهوری اسلامی با عنوان «رخنه اطلاعاتی صهيونيست‌ها در حكومت‌های عرب»

ایران:
● هشدار پلیس به هنجارشکنان
● ۴ برابر شدن گمرکی کالای ضروری به زیان مردم است
● تداوم کاهش قیمت مسکن تا ۳ سال آینده
● تدارک ۴۰ فیلم سینمایی در جدول برنامه نوروزی سیما

تفاهم
● راه‌اندازی بانک صنعت نفت
● بودجه سال ۸۹ تصویب شد
● افتتاح بزرگ‌ترین بزرگراه دو طبقه در اصفهان
● نوروز؛ پیام‌آور صلح و امنیت در جهان

تهران امروز
● تشکیل قرارگاه مشترک نیروی انتظامی، سپاه و بسیج
● احمدی‌نژاد: هیچ منطقی در تصمیم مجلس برای کاهش تعرفه واردات خودرو نمی‌بینم
● نمایندگان تا آخرین لحظه برای دریافت بودجه بیشتر تلاش کردند
● مجلس و دولت یارانه‌ها را هدفمند نکرده‌اند

جام جم:
● پیامی از بهشت پای سفره هفت‌سین
● قصه عشق کهنه نمی‌شود
● مهیج‌ترین فیلم‌های سینمای جهان؛ امروز در تلویزیون
● روز پرکار رئیس جمهور

جمهوری اسلامی:
● افتتاح اولین بزرگراه دو طبقه کشور در اصفهان
● پیروزی بزرگ و تاریخی برای شیعیان در عراق رقم خورده است
● نتایج انتخابات مجلس عراق نشانه حاکمیت اراده و خواست مردم در اداره امور این کشور است
● تصویب بودجه ۳۶۸ هزار میلیارد تومانی بودجه سال آینده در مجلس

رسالت:
● پروژه آزاد راه قزوین - رشت به بهره‌برداری رسید
● شکست حزب سارکوزی در انتخابات منطقه‌ای فرانسه
● آمریکا و عربستان در جنگ با حوثی‌ها شکست خورده‌اند
● پلیس با متخلفان چهارشنبه پایان سال به شدت برخورد می‌کند

دنیای اقتصاد:
● بازنده تحریم شرکت‌های اروپایی هستند
● سرنوشت قیمت‌ها در سال آینده
● کارنامه جذب سرمایه‌های خارجی
● مناقشه بر سر بودجه‌های محلی

کیهان:
● سازمان ملل صحت انتخابات عراق را تأیید کرد
● ۱۰ دروغ بزرگ فتنه‌گران روی هیتلر را سفید کردند
● اعتراض کودکان غزه به سکوت جهانی
● بهره‌برداری از نخستین بزرگراه ۲ طبقه کشور در اصفهان

مردمسالاری:
● اطلاعیه نیروی انتظامی در رابطه با چهارشنبه سوری
● ابهام در میزان تورم ناشی از هدفمندسازی یارانه‌ها
● وزیر نفت: قیمت واقعی بنزین آزاد ۷۵۰ تومان است
● غیبت مداوم بیش از ۸۰ نماینده مجلس در بررسی مهمترین لایحه کشور

وطن امروز
● بودجه در شورای نگهبان
● روز خوب راه‌ها
● واکنش به ادعای ایتالیا در بازداشت خبرنگار ایرانی
● محرومیت مادام‌العمر ۲۰ راننده پرخطر از رانندگی در سال ۸۸

گفتگوهای روز:
● روزنامه جام‌جم در شماره امروز خود گفتگویی با مهرداد صديقيان منتشر کرده است.

تقدیم به فضای دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

۱.
چندی است که مسوولان دانشگاه در ایران از جمله وزیر علوم و معاونانش از تغییر در دروس علوم انسانی و بهره گیری از اساتید متعهد صحبت می‌کنند. کامران دانشجو، وزیرعلوم، با تأکید بر اینکه به هیچ عنوان اجازه نمی‌دهم سکولاریسم و ضدیت با نظام جمهوری اسلامی در دانشگاه‌ها ترویج یابد گفته است: «اگر روسای دانشگاه اجازه ترویج این مسائل را در دانشگاه‌ها بدهند برخورد می‌کنیم. من از طرف نظام جمهوری اسلامی مأموریت دارم، بنابراین به هیچ عنوان اجازه ضدیت با نظام را در داخل دانشگاه‌ها نخواهم داد و در این راستا عنوان کرده‌ام که از این پس استادی که دغدغه دین نداشته باشد جذب نمی‌کنیم . دانشجویان نیز باید در این فرایند به ما کمک کنند؛ اگر دیدند استادی حرفی می‌زند که با اصول دینی تطابق ندارد به گوش مسئولان برسانند.»

وی با بیان اینکه دانشگاه‌های ما حلقه جدا از جامعه نیستند ادامه داد: «وقتی جامعه در تقابل با تفکرات غربی است، دانشگاه نیز که یکی از حلقه‌های جامعه است باید در تقابل با تفکرات غرب باشد.» کامران دانشجو در گردهمایی روسای دانشگاه‌های شمال کشور در دانشگاه علم و صنعت بهشهر با طرح سئوالی خطاب به روسای دانشگاه‌ها به آنان گفت: «آیا اساتید آنچه را به عنوان مدرس باید ایفای نقش کنند، دارند و نیروی انسانی متعهد و دین‌داری را تحویل جامعه می‌دهند؟ گسترش دانشگاه‌ها، رشته، واحد، آموزشکده، مجتمع و غیره محصول بیرونی دانشگاه‌ها نبوده است. ... شفاف و واضح می‌گویم افرادی مورد نیاز ما در دانشگاه‌ها هستند که التزام عملی به اسلام و ولایت فقیه داشته باشند. دانشگاه‌های کشور به اساتیدی نیاز دارند که با جان و دل و از صمیم قلب دانشجویان خود را دوست داشته باشند و این اساتید در دانشگاه کادرسازی کنند تا جمهوری اسلامی ایران پابرجا و پیروز بماند. ... روسای دانشگاه‌ها حق ندارند کسی را در دانشگاه‌ها جذب کنند که در مسیر التزام عملی به ولایت فقیه و قانون اساسی حرکت نمی‌کند. وزارت علوم هیچ مماشاتی با حزب و گروهی در این زمینه نخواهد داشت و با مبلغین فرهنگ غربی و سلطنت‌طلبانه در دانشگاه‌ها برخورد می‌کند.» (به نقل ازخبرگزاری مهر)

دانشگاه در مقاطع متعددی از تاریخ بعد از انقلاب، تبدیل به امر پروبلماتیک (مساله‌برانگیز) حاکمیت در ایران شده است، همانگونه که دانشگاه رفتن امر پروبلماتیک خانواده‌ها در ایران بوده است. گویا خانواده‌ها و جوانانی که با مشقت از خوان کنکور گذشته‌اند در جایی دیگر، انتقام می‌گیرند.

دانشگاه به همان میزان که در درون دولت است، به مثابه یک فضا در امتداد خیابان نیز هست. جایی است در شهر و مابین خیابان‌ها و متعلق به «مردم». فرق دانشگاه و پادگان همینجاست

دانشگاه به عنوان یکی از مهمترین نهادهای ایدئولوژیک در هر دولتی، در ایران دچار تناقض کارکردی شده است. البته این تناقض در دانشگاه‌های علوم انسانی به اوج خود می‌رسد. دولت بخش اعظمی از سرمایه خود را در جایی مصرف می‌کند که تولیداتش چندان بدردش نمی‌خورند؛ مثل کارخانه‌ای که محصول تولیدی‌اش در بازار نفروشد.¹

در این موقعیت کارخانه‌دار چه حالی دارد؟ مطمئنا مغبون است و خسارت‌دیده و در فکر چاره. دولت نمی‌تواند نهاد دانشگاه را تعطیل کند. بالاخره با وجود تمام نارسایی‌ها، چرخ سیستم را فارغ‌التحصیلانی می‌چرخانند که در حوزه‌های مهندسی و پزشکی و حتی علوم انسانی نیازهای دولت را برآورده می‌کنند.

دلیل دیگر این‌ست که دولت از ابتدای انقلاب تا به امروز - که اکنون به اوج خود رسیده است - ادعای جهانشمولی دارد و می‌خواهد کل جهان را اصلاح کند (این خواست در ابتدای انقلاب با شعار صدور انقلاب و در دوره متاخر به تمامی در سخنان احمدی‌نژادیون انعکاس یافته است).

اصلاح و تغییر جهان نیازمند ابزار و وسایلی است که علم و فناوری را طلب می‌کند. عشق قدرت مسلط به توسعه و تکنولوژی، ارایه‌دهنده چهره «فاوستی» از نظامی است که هر روز در کار پرتاب ماهواره و فضاپیما و موشک است و روز را با شادی افتتاح کارخانه‌ای از خواب برمی‌خیزد و شب را با خبر تکثیر سلول‌های بنیادین به بستر می‌رود و نشست و برخاست با نخبگان علمی را به هم‌صحبتی با روحانیون ترجیح می‌دهد.

بی‌شک ابزار این میل سادیستی به مدرنیزاسیون، برای فتح جهان را دانشگاه فراهم می‌سازد. به همین دلایل دولت نمی‌تواند دانشگاه را تعطیل کند و نیازمند به آن است. اما مساله آن‌جایی است که قرار است دانشگاه وظیفه بازتولیدی خود را در حوزه «فرهنگ» ایفا کند. دقیقا همینجاست که خصلت دوگانه و پارادوکسیکال دانشگاه در ایران خود را می‌نمایاند :هم نهادی است درون دولت و در خدمت او و هم در تضاد با آن به گونه‌ای که در بازتولید هژمونی فرهنگی دولت چندان خوب عمل نمی‌کند و هسته‌های مقاومت بر ضد کارفرما را مدام تکثیر می‌کند.

این بحران برای دولت بسیار مخاطره‌آمیز است، زیرا که امکان تضعیف خود را در درون نهادهای خودساخته‌اش فراهم می‌سازد. این تناقض را شاید هیچ‌کسی به خوبی خود کامران دانشجو بازگویی نکرده باشد: «تقابل ما با غرب تقابل اقتصادی و صنعتی نیست. تقابل ما عقیدتی است.»

۲.
نهاد دانشگاه در ایران از بدو تاسیس، همواره میانجی رابطه جامعه ما با مدرنیته بوده است. دانشگاه، سازنده تصاویر و القاکننده مفاهیمی بوده است که از درون عقلانیت مدرن برخاسته است. نوع نگاه به دانشگاه نیز همواره ناشی از این نقش ویژه بوده است.

دانشگاه در دستگاه فکری اسلام سیاسی تحفه‌ای از نظام فاسد غربی است (امتناع از دانشگاه) که نمی‌توان از آن چشم پوشید (میل به دانشگاه). برقراری رابطه «میل و امتناع» با دانشگاه و علم غربی بود که ریشه‌های تفکری را بنیان نهاد که نام «بومی‌گرایی» به خود گرفت.

بومی‌گرایی در واقع آمیختن محتوای هماهنگ با هویت اسلامی – ایرانی با فرم غربی علم و دانشگاه است. اساسا نهاد دانشگاه بعد از انقلاب با این هدف به رسمیت شناخته شد که جایی باشد برای ترویج و تبلیغ فرهنگ بومی به جای فرهنگ فاسد غربی.

کارکرد دانشگاه در نگاه دولت، به غیر از فراهم ساختن ابزار توسعه علمی و فنی، بازتولید و ترویج فرهنگ خودمانی است؛ فرهنگی که همه جامعه را به گونه‌ای رضایتمندانه به ساختار حاکم متصل می‌سازد. مساله دانشگاه برای دولت دقیقا از جایی برخاست که دانشگاه این کار را نکرد و محصولاتی متفاوت با خواست حاکم تولید کرد - یا بازتولید نکرد.

در این شرایط دولت چند روش برای حل مساله پیش روی خود دیده است: یکی دستکاری در دروس و منابع درسی است. همان آرمان ساختن علوم انسانی اسلامی یا بومی. دوم دستکاری در گزینش اساتید با اخراج برخی و استخدام برخی دیگر تحت عنوان لنینیستی «تعهدگرایی» و سوم مراقبت تام از دانشجویان. این سه راه پیش روی دولت برای احیای نظام بازتولیدی دانشگاه است. پروژه‌هایی که معاون وزیر آن را تحت عنوان «سند اسلامی‌شدن دانشگاه‌ها» معرفی می‌کند:

«در سند اسلامی‌شدن دانشگاه‌ها مولفه‌های دانشجو، استاد و متون در نظر گرفته شده است. ... هم و غم ما عملی‌کردن این سند است زیرا که اکثر دانش‌آموختگان علوم انسانی نمی‌توانند با جامعه و اشتغال ارتباط مناسبی برقرار کنند.»

اما نکته مهم اینجاست که دانشگاه به مثابه یک «فضا» عمل می‌کند. یعنی اگر – بر فرض - تمامی متونش اصلاح شده باشند، اساتیدش متعهد شوند و دانشجویان در دستگاه مراقبت تام کنترل شوند، دانشگاه چیزی مازاد بر این‌ها را برای بازتولیدی‌نبودن به همراه دارد و آن «زیست دانشگاهی» است.

دانشگاه معرف فضایی است با مجموعه‌ای از کلاس و بوفه و نهارخوری و انجمن‌های دانشجویی و اتاق اساتید و خوابگاه و پاتوق‌های شکل گرفته متعدد در گوشه و کنارش که مجموعا سازنده نوع زیست خاصی است که نمی‌توان آن را از نهاد دانشگاه جدا ساخت.

ماهیت این زیست بر «گفتگو» استوار است؛ گفتگوهای مداوم میان دانشجویان و اساتید و متون. فضاهای عمومی به تعبیر «یورگن هابرماس» فارغ از محتوای تعیین شده بر ایشان، موجد «گفتگو» می‌شوند و همین فضای ارتباطی است که عناصرش را به «مقاومت» سوق می‌دهد. در واقع دانشگاه با ساختن یک فضا-گفتگو است که بازتولید نمی‌کند.

دانشگاه به همان میزان که در درون دولت است، به مثابه یک فضا در امتداد خیابان نیز هست. جایی است در شهر و مابین خیابان‌ها و متعلق به «مردم». فرق دانشگاه و پادگان همینجاست. پادگان با وجود اینکه همچون دانشگاه پذیرای جوانان مختلف از گوشه و کنار جامعه است اما جایی است منفصل از خیابان.

در پادگان، بدن تعلقاتش را به «مردم» از دست می‌دهد و کاملا درون «دولت» است، اما دانشگاه به هر دو سو وصل است. برای همین است که دانشگاه را نمادی از جامعه و دانشجویان را نمادی از مردم می‌دانند. این تعلق دانشگاه به خیابان، امکان انقیاد و کنترل ساده و دم‌دستی او را از جانب دولت سلب می‌کند.²

در واقع شاید بتوان عناصر عینی برسازنده دانشگاه را دستکاری و کنترل کرد اما خالی‌ساختن دانشگاه از «فضا» غیرممکن است.³ این واقعیت مازاد (دانشگاه به مثابه فضا)، نهاد دانشگاه را همواره در وضعیت پروبلماتیک برای دولت نگه خواهد داشت.

دانشگاه‌های فنی و مهندسی در ایران نمونه کاملی از اهمیت فضای دانشگاه و زیست دانشگاهی است. در این دانشگاه‌ها نه از متون انتقادی خبری است و نه از اساتیدی که بخواهند در خلال تدریسشان فرهنگ سکولار را ترویج کنند. دانشجویان در دانشگاه‌های فنی با علم تکنیک سروکار دارند و باالطبع نمی‌توانند با میانجی متون درسی و گرایش اساتیدشان با فرهنگ حاکم مخالفت کنند، اما واقعیت از چیزی دیگر خبر می‌دهد: آن‌ها همواره پیش‌قراولان مزاحمت برای دولت بوده‌اند.

چرا؟ آنها به میانجی فضا، ایجاد مزاحمت می‌کنند. آن‌ها در زیست دانشگاهی روزمره‌شان فضایی را مصرف می‌کنند که در ماهیت خود، «مقاومت» را در برابر سیستم ممکن می‌سازد و ترویج می‌کند. درست همینجاست که وضعیت پارادوکسیکال دانشگاه برای دولت، حاکم را کلافه می‌کند.

از طرفی دانشگاه و عناصرش را ستایش می‌کند و به حضور فرا می‌خواند و از سویی دیگر دستگاه کنترل و مراقبت را در دانشگاه تقویت می‌کند: نهاد هژمونیک خودش را سرکوب می‌کند و پول خود را جایی خرج می‌کند که با او در ستیز است.

۳.
وقتی حدود ده سال پیش وارد دانشگاه شدم، اعتقادات فکری، سیاسی و مذهبی‌ای داشتم که امروزه بخش عمده‌ای از آن را تغییریافته می‌بینم. حتی این تغییر در سبک زندگی، علایق هنری و لباس‌پوشیدن‌ام خود را نمایانده است. تجربه شخصی‌ام در این سال‌ها گویای این است که این تغییرات اساسی، سرشت تمامی کسانی بود که آن سال‌ها را با هم گذراندیم.

این تغییرات آن‌قدر قابل توجه بوده است که شکاف بین بودن امروزمان را با بودن دیروزمان را تنها به هنگام تماشای عکسی از گذشته یا تجدید خاطره‌ای گنگ می‌توانیم پر کنیم. چه چیزی ما را تغییر داد؟

دقیقا تجربه شخصی دانشجویی است که حرف‌های دانشجو را به گروتسک تبدیل می‌سازد. تمام آن چیزی که باعث واکنش دولت به مساله دانشگاه شده است برخاسته از امکانی است که فضای دانشگاه همین دولت فراهم کرده است.

اساتیدی که امروز به اخراج تهدید می‌شوند، روزی نه چندان دور اساتید متعهدی بودند که از دل پروژه انقلاب فرهنگی دولت سر برآورده بودند. اتفاقا آن‌ها نیز در خلال زیست دانشگاهی، بازتولیدنکردن را آموختند. بعید نیست که اگر باز جایگزین کنید، روزی جایگزین‌ها را نیز جایگزین کنید.

پانوشت‌ها:

۱. آقای خمینی جمله‌ای دارد درباره دانشگاه که آغاز هر سال تخصیلی بر روی پاچه‌نوشته‌ای بر سر در دانشکده‌مان نوشته شده بود: دانشگاه کارخانه آدم‌سازی است.

۳. مصرف فضا در پادگان بر خلاف دانشگاه، فردی است، و در واقع کاربرد فضاها جمعی نیست.

سال‏هاست که عفو بین‏الملل ۲۶ فوریه تا ۷ مارس را «هفته‏ی لغو مجازات اعدام» نام نهاده است. موضوعی که مخالفان و موافقان فراوانی دارد.

مخالفان استدلال می‏کنند که مجازات اعدام دولت را از زاویه‏ی اعمال خشونت، به همان سطح جانیان نزول می‏دهد.

موافقان استدلال می‏کنند که مجازات اعدام از جنایت جلوگیری می‏کند و وسیله‏ی خوبی برای دادستان است

ارون رودِرز، سخن‏گوی کمپین بین‏المللی حقوق بشر در ایران، از موافقان لغو مجازات اعدام است:

در هیچ جای دنیا رابطه‏ی معنی داری بین اجرای مجازات اعدام و پایین آوردن میزان جنایت وجود ندارد. اجرای مجازات اعدام میزان جرم و جنایت را پایین نمی‏آورد.

به‏کارگیری مجازات اعدام معمولا در پیوند با میزان به‏کارگیری خشونت در جامعه و عدم احترام به جان انسان‏ها است. برای دهه‏ها روشن شده که مجازات اعدام عامل بازدارنده‏ی جنایت نیست.

در آمریکا تصمیم‏گیری در پیوند با مجازات اعدام، در اختیار ایالت‏ها است و نه دولت مرکزی. اولین اعدام در این کشور در سال ۱۶۰۸، به جرم جاسوسی برای اسپانیا صورت گرفت.

فراز صانعی، حقوق‏دان، در مورد اعدام در کشورهای دیگر دنیا می‏گوید:

بیش از دوسوم کشورهای دنیا مجازات اعدام را لغو کرده‏اند. ۹۵ کشور مجازات اعدام را برای تمام جرایم لغو کرده‏اند. ۹ کشور مجازات اعدام را فقط برای شرایط استثنایی‏ای مانند مسائل نظامی و این‏گونه موارد حفظ کرده‏اند. ۱۳۹ کشور، یعنی دوسوم کشورهای جامعه‏ی بین‏الملل، مجازات اعدام را لغو کرده‏اند. ۵۸ کشور متاسفانه مجازات اعدام را هنوز حفظ کرده‏اند که ایران یکی از آنان است.

مجازات اعدام در ایران هم برای جرم‏های سیاسی و هم برای جرایم غیرسیاسی مرسوم بوده است. از اعدام قاضی‏ محمد و یاران‏اش در کردستان و همین‏طور اعدام‏هایی در تبریز، پس از جنگ جهانی دوم، می‏توان به عنوان اعدام‏های سیاسی نام برد.

فراز صانعی از اعضای سازمان دیده‏بان حقوق بشر:

ایران در سه چهار سال اخیر از لحاظ میزان اعدام‏ها در مقام دوم قرار گرفته است. در سال ۲۰۰۸ در ایران ۳۴۶ نفر و در چین ۱۷۱۸ نفر اعدام شده‏اند. تعداد اعدام شدگان در سال ۲۰۰۷ در ایران ۳۱۷ نفر بود.

متاسفانه ایران یکی از چهار کشور دنیا، از جمله پاکستان، یمن و عربستان سعودی است که حکم اعدام را برای نوجوانان، یعنی کسانی که زیر ۱۸ سال هستند، اجرا می‏کند.

نمونه‏ی یکی از افرادی که زیر حکم اعدام است، زینت جلالیان، فعال سیاسی است. وی به اتهام عضویت در گروه‏های اپوزیسیون کرد و محاربه، به اعدام محکوم شده است. در حالی که حکم وی از سوی دیوان عالی کشور تایید شده است، از حدود یک ماه پیش به سلول‏های انفرادی بازداشت‏گاه اداره‏ی اطلاعات کرمانشاه منتقل گردیده است.

آرون رودرز، سخن‏گوی کمپین بین‏المللی حقوق بشر در ایران:

در پیوند با اعدام، ایران بدترین کشور است. در سال ۲۰۰۹ میلادی ۳۱۸ نفر در ایران اعدام شده‏اند و از انتخابات خرداد ماه تا کنون، میزان اعدام‏ها ۳۰۰ نفر بوده که جهشی سریع در تعداد اعدام‏ها را از زمانی که مشکات سیاسی آغاز شده است، نشان می‏دهد.

حکومت از اعدام برای ایجاد رعب و وحشت در مردم و ایجاد این ترس که هرنوع اعتراض سیاسی به حکم اعدام می‏انجامد، استفاده می‏کند. در واقع‏، اخیراً بخشی از معترضین به اعدام محکوم شده‏اند. برای مثال دانشجوی ۲۰ساله، محمد امین ولیان که به خاطر پرتاب سنگ هنگام تظاهرات اعتراضی حکم اعدام گرفته است.

هنوز مشخص نیست چند نفر در زندان هستند. حدود پنج هزار نفر پس از انتخابات خرداد ماه دستگیر شده‏اند. حدس زده می‏شود که اکنون بین یک تا دوهراز نفر در زندان باشند و حدود ۶۵ روزنامه‏نگار زندانی نیز در ایران وجود دارند.

آرون رودِرز، سخن‏گوی کمپین‏ بین‏المللی حقوق بشر در ایران، بر این باور است که اخبار متناقضی که در مورد حکم اعدام برای محمد امین ولیان صادر شده، از سویی نشان‏دهنده‏ی فشار برای توقف اعدام و از سوی دیگر، باعث سردرگمی جامعه‏ی جهانی حقوق بشر می‏شود. وضعیت قانونی آنان مشخص نیست و در واقع هیچ شفافیتی در این مورد وجود ندارد.

فراز صانعی از سازمان دیده‏بان حقوق بشر، در مورد اسامی افرادی که حکم اعدام گرفته‏اند، می‏افزاید:

متاسفانه من مشخصات خیلی زیادی ندارم. برای این که ما اسامی برخی از افرادی را که حکم اعدام گرفته‏اند، نداریم. فقط اسامی چند نفر مانند آرش رحمانی‏پور، محمدرضا علی‏زمانی، حمید روحی‏نژاد، رضا کاظمی، ناصر عبدالحسینی، احمد کریمی، امیررضا عارفی، علی زاهد، محمد امین و امید شریفی‌دانا، تا کنون برای ما مشخص شده است که پس از انتخابات ۲۲ خرداد حکم اعدام گرفته‏اند.

امید شریفی‌دانا، به همراه آرش رحمانی‏پور، محمدرضا علی‏زمانی، حمید روحی‏نژاد، رضا کاظمی، ناصر عبدالحسینی احمد کریمی، امیررضا عارفی، علی زاهد، و محمد امین تا کنون حکم اعدام گرفته‏اند

پنج نفر دیگر هم هستند که ما هنوز اسم‏شان را نداریم، ولی می‏دانیم که قوه‏ی قضاییه یا تقاضای مجازات اعدام برای آنان کرده و یا حکم اعدام برای‏شان صادر کرده است.

سخن آخر از آن آرون رودرز، سخن‏گوی کمپین بین‏المللی حقوق بشر در ایران است:

می‏خواهم بر روی این موضوع تاکید کنم که چقدر برای جامعه‏ی جهانی مهم است که ایران به تعهدات خود عمل کند. من اکنون در ژنو هستم و سعی می‏کنم با اعضای شورای حقوق بشر سازمان ملل گفت‏وگو کنم و آن‏ها را قانع کنم که از طریق تصویب یک قطعنامه، این پیام را به ایران بفرستند که این نوع سرکوب سیاسی، با تعهدات ایران، به عنوان عضو سازمان ملل، در تناقض و غیرقابل قبول است.

دو موضوع در مورد ایران مطرح است؛ یکی این که شورای حقوق بشر سازمان ملل، در پیوند با ایران دست به اقدام بزند و دوم موضوع کاندیداتوری احتمالی ایران برای عضویت در شورای حقوق بشر است.

اعضای جدید شورای حقوق بشر در ماه‏ مای انتخاب می‏شوند و ظاهرا ایران نیز خواهان عضویت در این شورا است. با توجه به سابقه‏ی ایران در نقض حقوق بشر، درخواست عضویت این کشور، زیرپا گذاشتن موازین سازمان ملل و سیستم حقوق بشر است و ما در مورد این وضعیت به شدت نگران هستیم.

هفته گذشته عبدالرحمان حاجی احمدی رییس گروه پژاک که به درخواست مقامات قضایی بلژیک در آلمان بازداشت شده بود پس از ۴۸ ساعت آزاد شد.

در گفت‌وگویی با آقای حاجی احمدی از نحوه دستگیری و آزادی او جویا شدم:

دستگیری من مربوط به خود آلمان نبود و دستور از آلمان نیامده بود، حکومت بلژیک بود که از آلمان خواسته بود مرا دستگیر کنند و تحویل بلژیک دهند، آلمان هم در چهارچوب قانون اتحادیه اروپا مجبور به این کار بود. گفتند پلیس و دولت بلژیک از ما خواسته شما را دستگیر کنیم و به بلژیک تحویل دهیم و چون من هموطن آلمانی بودم مرا تحویل بلژیک ندادند و از دولت بلژیک خواستند که اتهامات آقای حاجی احمدی چیست، به ما بگویید تا ببینیم مسئله چیست.

آن اتهاماتی را که دولت بلژیک به آلمان داده بودند برای آلمان قانع کننده نبود و این بود که بلافاصله مرا آزاد کردند.

شما اطلاع دارید که آن اتهامات چه بودند که دولت آلمان را قانع نکرده بودند؟

بله، یک سال، یک سال و نیم قبل من دادگاهی در آلمان داشتم که آن توسط گزارشی از تلویزیون آلمان می‌خواست ثابت کند که پژاک مربوط به پ.ک.ک است و یک قسمت از پ.ک.ک است. اما در دادگاه برنده شدیم و ثابت کردیم که پژاک یک حزب مستقل است و علاقه‌ای به پ.ک.ک ندارد.

عبدالرحمان حاجی احمدی، رییس گروه پژاک که به درخواست مقامات قضایی بلژیک در آلمان بازداشت شده بود

اتهامات همان مدارکی بودند که بعد از ۲ سال و نیم که رد شده بودند، دوباره مطرحشان کردند به همین دلیل نیز این مدارک برای دولت آلمان منتفی بودند.

این درخواستی که دولت بلژیک از آلمان کرده است می‌تواند پذیرش اتهامات وارده از سوی دادگاه‌های جمهوری اسلامی مبنی بر عملیات مسلحانه و تروریستی گروه پژاک باشد؟

معذرت می‌خواهم، ما نه مبارزه‌ی مسلحانه داریم و نه گروه تروریستی هستیم، این ترمینولوژی که جناب‌عالی دارید برای من و هیچ‌کس دیگر قابل قبول نیست. ما در چهارچوب ایران مبارزه‌ی سیاسی می‌کنیم، و به این دلیل که مبارزه‌ی سیاسی می‌کنیم و مبارزه‌ی سیاسی هم در ایران ممکن نیست، پس مجبوریم هر کسی را وارد شبکه می‌کنیم، خودش از خودش دفاع کند.

اگر من بدانم که در تهران، تبریز، اصفهان، شیراز، کردستان، بلوچستان و ... قانونا می‌توانم مبارزه‌ی سیاسی بکنم و هیچ خطری برای من از قبیل بازداشت، زندانی، شکنجه و اعدام وجود ندارد، اسلحه نیاز ندارم. شما بفرمایید بروید تهران و یک جلسه آنجا تشکیل دهید.

البته من تاکید کنم، بنده به هیچ عنوان نگفتم که شما تروریست هستید، من گفتم فکر می‌کنید بلژیک ادعای جمهوری اسلامی را قبول کرده است؟

خیر، باور نمی‌کنم. ممکن است ترکیه تاثیری داشته باشد، من این را دور نمی‌بینم.

از سوی دیگر در چند سال گذشته جمهوری اسلامی ایران با تشکیل پرونده‌های نظامی علیه مخالفین خود در خارج از کشور، دستگیری و استرداد آنها را از طریق پلیس بین‌المللی یا اینترپل خواستار می‌شود که آن سازمان نیز ظاهرا بدون تحقیق کافی در مورد انگیزه‌های جمهوری اسلامی ایران نام این افراد را در فهرست تحت تعقیبی‌ها قرار م‌یدهد و در سراسر جهان پخش می‌کند، چکونگی این امر را از فرامرز دادرس کارشناس امور اطلاعاتی در فرانسه می‌شنویم:

هدف جمهوری اسلامی نوعی مبارزه با مخالفین در خارج از کشور است، مدتی است که جمهوری اسلامی با پرونده‌سازی از یک سو در دادگاه‌های خارجی برای این‌که یک هزینه‌ی سرسام‌آوری را به کسانی که مخالف سیاسی آن هستند تحمیل کند، نمونه‌هایی در آمریکا و اروپا دیده شده است.

فرامرز دادرس، کارشناس امور اطلاعاتی در فرانسه

این‌ها وکلای زبردستی را استخدام می‌کنند و کسانی را به شکایت علیه افرادی وامی‌دارند که با گفتار یا نوشتار خودشان عیله رژیم جمهوری اسلامی افشاگری می‌کنند. هزینه‌ی این دادگاه‌ها بسیار زیاد است و به نوعی می‌خواهند مخالفین را مشغول و درگیر یا خاموش کنند.

کار دیگری هم که تازگی‌ها دارند به آن دامن می‌زنند و راهی قانونی است که کنت تیمرمن نام آن را جهاد حقوقی گذاشته است یعنی یک رزم اسلامی که به وسیله‌ی وکلا و با سوءاستفاده از قوانینی که در کشورهای آزاد و دموکراتیک هست انجام می‌دهد و تازگی‌ها هم نام شماری از ایرانیان را به مرکز پلیس بین‌المللی داده‌اند و همان‌طور که خود شما بهتر می‌دانید یک مقداری از عکس‌ها و مشخصات را در سایت اینترپل گذاشتند.

آقای دادرس، شهرام همایون که تلویزیون کانال ۱ را در لس‌آنجلس می‌گرداند، یکی از کسانی است که اخیرا من عکس و مشخصاتش را در سایت اینترپل به عنوان تحت تعقیب دیدم، ایشان را به چه عنوان به دنبالش هستند؟

ببینید پیش از آن‌که آقای شهرام همایون را روی سایت اینترنتی اینترپل بگذارند، ایرانیان گروه‌های مخالف را مانند کردها و بلوچ‌ها و اعرابی که در خوزستان هستند و جدایی‌خواهان را به اینترپل داده‌اند و آن‌ها هم در سایت اینترنتی خود گذاشته‌اند و تحت تعقیب هستند.

به تازگی این‌ها شروع کرده‌اند به گذاشتن نام مخالفینی که نه چپ هستند و نه جزو اقلیت‌ها هستند و بل‌که می‌توانیم بگوییم دست راستی هستند، مثل آقای امیراحمد همایون که به نام شهرام همایون معروف هستند.

شهرام همایون، مدیر تلویزیون کانال یک در لس‌آنجلس

برای ایشان دادگاهی در شیراز حکمی به عنوان تروریست صادر کرده است. می‌دانید که روش کار پلیس بین‌الملل این است که هر کشوری در پلیس اینترپل نماینده دارد و حدود ۱۸۸ کشور در جهان شناخته شده‌اند، ۹۵ تا از این کشورها عضو اینترپل هستند. به جز هفت کشوری که یکی از آن‌ها کره‌ی شمالی که از دوستان جمهوری اسلامی است و شش جزیره‌ی اقیانوس آرام هست که این‌ها جزو اینترپل نیستند.

آقای شهرام همایون مدیر یک تلویزیونی است که سال‌هاست از طریق میدیایی که دارد با جمهوری اسلامی مبارزه می‌کند، تلویزیون آن پربیننده است و در ایران هم پخش می‌شود.

با این کار ضربه‌ی بسیاری به آقای همایون زدند برای این‌که از سوی دیگر سازمان‌های اطلاعاتی جمهوری اسلامی این نشانه یا لینک سایت اینترنتی اینترپل را برای شرکتی که ایشان از آن ماهواره گرفته بود فرستادند و حتی به بانک او فرستادند و بعضی نهادهای بین‌المللی و نهادهایی که در کشور آمریکا وجود دارد و گفتند ایشان تروریست است.

خطری که برای آقای همایون است این است که در آمریکا شناخته شده است ولی اگر پایش را بیرون بگذارد و مسافرتی انجام دهد، خطر دستگیری وجود دارد. تلویزیون ماهواره‌ای ایشان تا جایی که من آگاه شدم دوباره به سوی ایران روانه می‌شود و ایشان موفق شد از یک شرکت دیگر درخواست ماهواره کند و دوباره چند روز است که دوباره برقرار شده است.

آقای همایون و اشخاصی مانند ایشان چه کاری می‌توانند برای بیرون‌آوردن اسم خود از لیست افراد تحت تعقیب اینترپل انجام دهند؟

این کار بسیار دشوار و کاری حقوقی در سطح جهانی است و یکی از هدف‌های جمهوری اسلامی همین درگیری‌هاست. ایشان باید قانونا وکیلی در آمریکا بگیرند و از راه قانونی اقدام کنند. دفتر مرکزی اینترپل در لیون فرانسه است، فکر می‌کنم خود این مسئله چند سالی طول بکشد.

یک سوالی که این‌جا پیش می‌آید این است که چطور اینترپل به راحتی پرونده‌های ایران را قبول می‌کند وباعث دردسر این افراد که شاید بی‌گناه هم باشند بدون تحقیق کافی می‌شود؟

اینترپل یک سازمان مرکز نگهداری اطلاعات است و سازمان هماهنگی میان پلیس کشورهای عضو است و امکان تحقیق و بررسی در مورد این مسائل در محل وجود ندارد، بنابراین این‌ها به کشورهای عضو اعتماد می‌کنند. متاسفانه جمهوری اسلامی این اخلاق کاری را رعایت نمی‌کند و از این نهاد بین‌المللی که پس از سازمان ملل دومین نهادی بود که پایه‌گذاری شده است، برای سرکوب مخالفانش سو استفاده می‌کند.

فرامرز دادرس: «اینترپل یک سازمان مرکز نگهداری اطلاعات است و سازمان هماهنگی میان پلیس کشورهای عضو است و امکان تحقیق و بررسی در مورد این مسائل در محل وجود ندارد، بنابراین این‌ها به کشورهای عضو اعتماد می‌کنند»

آیا نهادی هست که بتوانند از اینترپل برای گذاشتن عکسشان به عنوان مجرم در سایت اینترپل شکایت کنند؟

نهادی که بخواهد به کار اینترپل رسیدگی کند به آن صورت وجود ندارد ولی اینترپل نمایندهایی در هفت کشور دارد که یکی از آن‌ها در سازمان ملل در نیویورک است و هماهنگی میان اینترپل و سازمان ملل وجود دارد، اصولا مواردی که در کشور دموکراسی پیش می‌آید و آن کسی که نادرست متهم شده است باید وکیل بگیرد و این را از طریق مراجع قضایی پیگیری کند، یکی از اهداف جمهوری اسلامی نیز همین است زیرا در آمریکا گرفتن وکیل و درگیری در مسائل دادگاه و حقوقی گاهی صدها هزار دلار هزینه برمی‌دارد.

به هر حال پلیس بین‌المللی به دنبال افرادی در داخل ایران هم بوده است که مدت‌هاست در کشورهای غربی محکوم شده‌اند، مثل آقای علی فلاحیان که دولت جمهوری اسلامی هم برای تحویل آنان هیچ کاری نمی‌کند، با این شرایط چرا اینترپل همکاری خود را با این دولت ادامه می‌دهد و روی ادعاهای آنان در مورد بعضی از ایرانیان خارج از کشور عمل می‌کند؟

همین مسئله‌ای که شما مطرح کردید، همان‌طوری که جمهوری اسلامی مسائل اخلاقی و قانونی را در اینترپل رعایت نمی‌کند، کشورهای اروپایی هم همین کار را می‌کنند، آقای عبدالرحمان حاجی احمدی را روز چهارم گرفتند و روز هشتم مارس آزاد کردند. بنابراین می‌بینیم این سازمان هم که برای رسیدگی به مسائل جنایی و تروریستی به وجود آمده است به دلیل وجود کشورهای زیاد و مسائل بسیاری که در دهه‌ی پیش در جهان به وجود آمده است مانند مسائل تروریستی و جرم و جنایت این‌ها نمی‌توانند کارهای‌شان را به خوبی پیش ببرند و آن هماهنگی لازم بینشان نیست.

برای نمونه آقای احمد وحیدی چندی پیش در کابینه‌ی دهم آقای احمدی‌نژاد به سمت وزارت دفاع منصوب شد، ایشان از سال ۲۰۰۷ در اینترپل تحت تعقیب است. ایشان تنها نبوده‌اند، آقای علی فلاحیان وزیر سابق اطلاعات، محسن ربانی که یک روحانی است و چند روز پیش گفت دست داشتن ایران در انفجار مرکز یهودیان آرژانتین صحت ندارد، احمدرضا عسکری و محسن رضایی، فرماندهی سابق سپاه پاسداران است.

اطلاع دارید که چه تعداد ایرانی و چه گروه‌های در خارج از کشور، با در خواست جمهوری اسلامی نام‌شان تحت تعقیب اینترپل هست؟

در ماه نوامبر سال ۲۰۰۹ دوازده نفر از اعضای حزب کمونیست کارگری و ۵۰ نفر از اعضای مجاهدین و شمار زیادی بلوچ که بعضی از آن‌ها عضو جندالله هستند، کردها و افرادی که در خوزستان به دلیل انفجارات و مشکلاتی که در خوزستان پیش آمد، هستند.

در مرداد ماه امسال ( ۱۳۸۸- ۲۰۰۹) رمان «اخلاق مردم خیابان انقلاب» نوشته‌ی امیر حسن چهل‌تن تحت عنوان: «تهران، خیابان انقلاب» با ترجمه‌ی سوزان باغستانی توسط انتشارات کیرشهایم (Kirchheim ) در آلمان منتشر شد و با اقبال گسترده‌ی منتقدان آلمانی‌زبان مواجه گشت. در آبان ماه امسال، در کمتر از سه ماه این اثر به چاپ دوم رسید و اینک ناشر خود را برای چاپ بعدی آماده می‌کند.

چهل‌تن بر موسیقی داستان تسلط دارد. در داستان او لحن شوخ و شنگ نویسنده مدام جای خود را به وصف‌های دقیق شاعرانه می‌دهد.

امیر حسن چهل‌تن، نویسنده

میدان امین السلطان؛ یک کوچه تنگ، یک قهوه خانه! این نقطه‌ی شوم زندگی فخری بود و از همان نقطه بود که یک فنر ناغافل به وسط معرکه‌ی زندگی پرتابش کرد.
آنها میدان امین السلطان می‌نشستند، سر کوچه‌شان یک قهوه‌خانه بود، قهوه خانه‌ی باصفایی که هم شُر شُرِ آب جوب داشت و هم چهچهه‌ی قناری‌ی قفس، نسیم هم بود که از روی جالیزارهای ورامین می‌آمد و بوی خاک و بوی سبزه می‌آورد و وقتی به حصیرهایی می‌رسید که روی تخت‌های چوبی پهن بود و از پشنگه‌های آب نم داشت، یک کیف بخصوص تن آدم را پُر می‌کرد و آدم دلش می‌خواست دِلِی،دِلِی آواز بخواند و اگر پا داد عاشق شود.

قهوه خانه بیشتر مشتری‌هایش راننده‌ی کامیون‌هایی بودند که از ورامین کدو و خیار و بادمجان بار می‌زدند و به تهران می‌آوردند و بعدِ آنکه بارشان را خالی می‌کردند، در برگشت روی تخت‌های قالی‌پوش زیر سایه‌ی درخت‌های چنار حاشیه‌ی جوب می‌نشستند و چای دیشلمه می‌خوردند.

قهوه‌خانه رادیو هم داشت، دلکش و بنان می‌خواندند و مشدی که صاحب قهوه‌خانه بود بیشتر می‌پلکید، قهوه‌خانه را در حقیقت شاگردش عبدالله می‌چرخاند. مشدی ته دکان قلیان چاق می‌کرد یا زغال به تنوره‌ی سماور می‌ریخت، از این دو کار که فارغ می‌شد دستش به پیچ رادیو بود. گاه وقتی کمر درد امانش را می‌برید قوطی‌ی تریاکش را از پر شالش بیرون می‌آورد، درش را باز می‌کرد و به قاعده‌ی یک فضله موش از آن را به دهان می‌گذاشت.

یکی از مشتری‌های قهوه‌خانه جوانکی کلفت با سبیل‌های از بنا گوش در رفته و سینه‌ی پر پشم بود که جای دو سه نیش چاقو هم به گونه و به پیشانی داشت و هر وقت آواز عبدالوهاب تمام می‌شد و رادیو طرز استفاده از گنه گنه را آموزش می‌داد، یکهو عربده می‌کشید که : خفه‌ش کن بینم اینو مشدی!

مشدی به طرفه العینی اطاعت می‌کرد و آنوقت او خودش زیر آواز می‌زد. و انگار یکهو یک دست رگ و ریشه‌های فخری را از تنش بیرون می‌کشید، خودش را به سر کوچه می‌رساند.

یک روز که فخری رفته بود از بغل دست قهوه‌خانه کشک، روغن یا سه پستون بخرد، جوانک دختر را دیده بود و بهش چشمک زده بود. البته فخری هم خندیده بود و بعد هم رویش را کیپ گرفته بود و تا دم خانه دویده بود. بعد آنجا برگشته بود و به سرِ کوچه نگاه کرده بود: جوانک دستها را به کمر زده بود، گشاد ایستاده بود و به او نگاه می‌کرد و در همان حال با غش غشی نرم می‌خندید. از هم فاصله‌ای نداشتند، فخری حتی می‌توانست برق طلای دندان کرسی را دم حلقش ببیند.



«تهران، خیابان انقلاب»، امیر حسن چهل‌تن

فخری هر روز می‌رفت و جوانک هم هر روز همان سر جای قبلی‌اش نشسته بود یا روی تخت لم داده بود و از درز باریک چشم‌های خمارش او را نگاه می‌کرد و البته باز هم چشمک می‌زد و فخری هم باز می‌خندید و یک روز در کمرکش کوچه فحری آنقدر ایستاد تا جوانک خود را به او رساند، و روز بعد او را سوار کرد و به بیابان برد؛ سر راه هم یک کوزه شاتوت برایش خرید.

تابستان خنکی بود و بیابان سرتاسر سبز، حتی روی کلوخ‌های ریخته‌ی دیواره‌ی یخچال هم علف در آمده بود. فخری را بغل کرد و روی پاهایش گذاشت، فخری شاتوت‌ها را یکی یکی از کوزه در می‌آورد و به دهان می‌گذاشت، لبها و پنجه‌ها قرمز شده بود و مرد هی ماچش می‌کرد. ته کوزه در نیامده بود که متوجه بوی تن مرد شد؛ ابن بو، بوی عرقگیر پدرش بود وقتی که مادرش آن را به دست او می‌داد تا بشوید و آنوقت دید که این بو چقدر خوب است، هم گس بود و هم گرما داشت و هم اینکه یک موج آرام را از رگهای تنش عبور می‌داد، یک چیز بخصوص که هم خوشش می‌آمد و هم از آن می‌ترسید.

پره‌های دماغ فخری می‌لرزید و هنوز داشت احساس تازه‌ای را که بوی عجیب تن این مرد در او موجب شده بود، کشف می‌کرد و رابطه اش را با عرقگیر پدرش می‌سنجید که چشم‌های مرد غریبه کلاپیسه شد و او به یک آن دخترگی‌اش را برداشت و دست آخر وقتی داشت پای یک بته، روی خاک می‌شاشید بغض فخری ترکید و بنای گریه را گذاشت؛ چه گریه‌ای!

مرد واویلایی گفت و سر تکان داد و هنوز داشت شِر شِر می شاشید که گفت: گریه نکن، می‌گیرمت.

او باور کرد و در دم ساکت شد و زمان در چرخشی ناگهانی از او فاصله گرفت، تکه‌هایی از گذشته به آینده‌ی هنوز نیامده متصل شد، روی تکه‌هایی را مه پوشاند، تکه‌های دیگر یکهو درخششی باورنکردنی بخود گرفت و در یکی از همان تکه‌ها ناگهان خودش را دید که لباس سفید عروسی پوشیده بود، به سرش گل‌های کاغذی و لامپ‌های کوچک رنگی زده بود و آنوقت با لُپ‌های خیس لبخند زد. مرد آلتش را تکان تکان داد، شلوارش را بالا کشید، به طرفش آمد و لبهایش را ماچ کرد. از گونه‌های کوچک و گُل بهی رنگ فخری انگار ستاره می‌جهید.

گهگاه باز هم او را سوار می‌کرد و به بیابان می‌برد، او را همانطور روی پا می‌نشاند و به یکی دو تکان دوباره سیاهی‌ی چشم‌هاش گم می‌شد و یک لحظه بعد البته آرام می‌گرفت و هر بار خب برایش چیزی می‌خرید تا اینکه یک روز دید فخری سر گودالی عق می‌زند. بعد بنای بد اخلاقی را گذاشت، هر بار از چیزی ایراد می‌گرفت و به پک و پهلوی فخری لگد می‌زد. بچه نمی‌افتاد و شکم فخری روز به روز قلمبه‌تر می‌شد و معصومیت نگاه و صورتش هی بیشتر می‌شد و حتی از دستهاش انگار مهربانی می‌ریخت و یک جور وقار بخصوص او را از عالم بچگی دور می‌کرد و همه‌ی اینها مرد را کلافه کرده بود. او پا رفتش را به قهوه خانه کم کرد، کمتر رو نشان می‌داد.

پدرش بو برد، نه جنجال کرد، نه کتکش زد، هیچ چیز! از خانه بیرونش کرد. وسط حیاط گشاد ایستاد، در خانه را نشانش داد و گفت برو، برو توله سگت را توی یک خرابه بدنیا بیاور، همانجا چالش کن و آنوقت اگر دلت خواست به خانه برگرد.


مادرش با چشم تر یک دست لباس و یک تکه نان لای بقچه پیچید و داد دستش؛ گفت برو!

فخری می‌خواست بپرسد کجا، اما چیزی نگفت، بقچه را گرفت و از خانه بیرون رفت؛ رفت سر کوچه گوشه‌ی تخت قهوه‌خانه نشست و به راه نگاه کرد. مشدی صاحب قهوه‌خانه تا غروب هی برایش چای آورد و هی گفت پیدایش می‌شود اما نشد. بچه‌های محله دوره‌اش می‌کردند، سنگ می‌پراندند و هواَش می‌کردند و مشدی هر بار آنها را تا نیمه‌های کوچه عقب می‌کرد و با نفس بریده به قهوه خانه بر می‌گشت. شب فخری همانجا بقچه را زیر سر گذاشت و خوابید و تا سحر به ستاره ها نگاه کرد. روز بعد باز هم انتظار کشید، مرد آمدنی نبود.

پانوشت:

۱- نقد هفته نامه دی سایت

۲- گزارش رادیو وست دویچه روندفونک

۳- صفحه امیر حسن چهل تن در سایت انتشارات کیرشهایم

در حالی که خانواده‌های زندانيان سياسی و مدنی در آستانه نوروز انتظار آزادی بستگان خود را دارند دادستان تهران، عباس جعفری دولت‌آبادی، اعلام کرده است شش نفر از متهمان حوادث روز عاشورا به اعدام محکوم شده‌اند. خبرگزاری فارس به نقل از دادستان تهران نوشته است احکام اين شش نفر در دادگاه تجديد نظر است و پس از قطعيت درباره آن‌ها تصميم‌گيری می‌شود.

در آخرين رويداد در حالی که کيان تاج‌بخش، پژوهشگر ايرانی- آمريکايی، با پرداخت وثيقه ۸۰۰ ميليون تومانی به مرخصی آمد، عماد بهاور از اعضای نهضت آزادی ايران برای چهارمين بار در يک سال گذشته بازداشت شد. همچنين روز شنبه دادسرای عمومی و انقلاب تهران در اطلاعيه ای از بازداشت ۳۰ نفر به اتهام همکاری در جنگ سايبری عليه جمهوری اسلامی ايران خبر داد.

محمد سيف‌زاده، وکيل دادگستری و عضو کانون مدافعان حقوق بشر، با استناد به تبصره‌هايی از قانون اساسی تاکيد می‌کند که بازداشت‌های پس از انتخابات روندی قانونی طی نکرده است. او به راديو زمانه می‌گويد:

بعد از انتخابات تعدادی از افراد که به عنوان اعتراض در راهپيمايی‌ها شرکت کردند، برخی از افراد سياسی احزاب، دانشجويان و تعدای از فعالان حقوق بشر دستگير شدند. اين بازداشت‌ها و اتهامات وارده با ماده ۲ قانون مجازات اسلامی و اصل ۳۶ قانون اساسی انطباق ندارد.

محمد سيف‌زاده، وکيل دادگستری و عضو کانون مدافعان حقوق بشر

بر اساس مواد ۱۱۲ تا ۱۱۹ قانون اساسی اگر کسی مرتکب جرم شود ابتدا بايد احضار شده و اتهامات او در احضارنامه آمده باشد و تکليف شود ظرف چند روز در مرجع قضايی حاضر شود وگرنه جلب خواهد شد. اگر فرد نيامد برای او برگ جلب که مانند برگ احضار است فرستاده می‌شود که آن هم بايد ابلاغ شود و اگر نيامد از طريق مرجع قضايی صالح جلب خواهد شد.

به موجب اصل ۳۲ قانون اساسی پس از بازداشت ظرف ۲۴ ساعت بايد با دليل به شخص تفهيم اتهام شود و سپس پرونده به دادگاه صالح ارجاع گردد، اما اين دستگيری‌ها چنين روندی را طی نکرده است. اکنون که تعدادی از اين افراد آزاد می‌شوند و آزادی‌ها رو به افزايش است، اميدواريم تا شب عيد همه آزاد شوند و کار بر روند قانونی قرار گيرد و اين افراد در کنار خانواده‌هاي‌شان باشند.

بر اساس گزارش‌های مختلف در ۹ ماه گذشته بيش از پنج هزار تن از فعالان سياسی، مدنی، روزنامه‌نگاران و وبلاگ‌نويسان در سراسر ايران بازداشت شده‌اند. محمد سيف‌زاده در مورد چشم‌انداز اقدامی مؤثر برای آزادی اين زندانيان و رفع اتهام از آنها می‌افزايد:

ما اميدواريم طرفين مناقشه به اين نقطه مشترک برسند که هدف از اين کارها اجرای عدالت، نظم، وفاق ملی و در نتيجه اجرای قانون باشد. اگر هدف اين مسايل باشد، اميد زيادی وجود دارد که همه اين عزيزان عيد سعيد باستانی را در کنار خانواده‌های خود باشند.

برخی از خانواده‌های زندانيان سياسی ابراز نگرانی کرده‌اند که در هفته آينده دفاتر دادگاه انقلاب و نهادهای اداری زندان‌ها به مناسبت نزديک‌شدن سال نو تعطيل بوده و سرنوشت مرخصی زندانيان سياسی در ايام نوروز روشن نيست. محمد سيف‌زاده در اين باره می گويد:

به طور معمول ايام گذشته هم که من قاضی دادگستری بودم، دادگستری و بيشتر اداره‌ها در آخرين روزهای سال تعطيل خواهد بود، اما اگر وثيقه‌ای گذاشته شده و کفيلی معرفی کرده باشند يا مدت قرار بازداشت تمام شده باشد، هم می‌توانند از طريق قضات مربوطه به اين کار اقدام کنند و هم در دوران تعطيلات دادسراها کشيک دارند و می‌توانند کارهای اضطراری را انجام دهند.

پيگرد، بازداشت و صدور احکام حبس برای وکلای دادگستری نيز در ماه‌های گذشته افزايش يافته است. محمد اوليايی‌فر، وکيل دادگستری، که روز ۱۷ اسفندماه به دادگاه انقلاب احضار و بازداشت شده بود روز يکشنبه آزاد شد.

آقای اوليايی‌فر! شما چه زمانی و در چه شرايطی آزاد شده‌ايد؟

من روز يکشنبه ساعت هفت بعد از ظهر آزاد شدم. اما نمی‌توانم جزييات امر را بيان کنم و در حال حاضر برای مرحله تجديد نظر بيرون آمده‌ام.

به چه دليل به يک سال حبس تعزيری محکوم شده‌ايد؟

به اتهام تبليغ عليه نظام.

شما بيشتر روی پرونده اطفال کار می‌کنيد؟

بله، من بيشتر روی پرونده‌های اطفال زير ۱۸ سال کار می‌کنم و در يک اظهار نظر حقوقی درباره اين پرونده‌ها سوء تفاهمی ايجاد شده و اين اتهام را به من نسبت دادند و اميدوارم در مرحله تجديد نظر رفع اتهام شود.

آقای اوليايی‌فر! وکلای شما چه کسانی هستند؟

وکلای من خانم ستوده، آقايان سلطانی، پوربابايی و برادرم مسعود اوليايی‌فر هستند.